RSS Feed for This Post

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!

UYARI: “Liberalizm kötü ahlâklıdır” demiyorum, su nasıl renk-siz, hava nasıl koku-suz ise liberalizm de öyle ahlâk-sızdır diyorum.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Sunuş: Ben liberalizmin en çok ahlâklı olma ihtimalini sevmiştim. ” Günah işleme özgürlüğü” isimli yazıda savunduğum gibi devletin vicdan rolü üstlenmesine, halkı çocuklaştırmasına karşıyım. Bu sebeple yaklaşık iki yıl önce liberal dostlarıma yazdım ve “Liberal Ahlâk” hakkında kaynak istedim. Çok iyimserdim. Aynı inançları ve değerleri paylaşMAyan insanları ortak bir zeminde buluşturabilmek için liberalizm büyük bir umut teşkil ediyordu gözümde. Özgürlük kavramı zaten sorumluluk olmadan düşünülemezdi. Liberalizmi var gücüyle savunan bunca insan vardı her şeyden önce. Bir yarış arabasına fren sistemi takmayı unutacak kadar delirmiş olabilirler miydi?

 Özetle Adam Smith’ten, Mandeville‘den, John Stuart Mill‘e, Hayek‘e, Friedman‘a, Röpke‘ye uzanan, dallanıp budaklanan liberal gelenekte mutabık kalınmış olması gereken, SAPASAĞLAM ve din dışı bir ahlâk zemin arıyordum.

Bugün vardığım nokta bir düş kırıklığından ibaret. John Rawls(1) gibi solcu ve kolektivist liberaller gördüm. (Evet, bu da var!)  Immanuel Kant(2), Alexis de Tocqville(3) gibi öldükten sonra devşirilen “liberalleri” gördüm. Bernard Mandeville gibi insandaki kötü huyların bir araya gelip “iyilik” üreteceğini savunanları gördüm. Ama liberal ahlâkı (varsa şayet) göremedim.

Hayek(4), Popper, Berlin her hangi bir ahlâkî zeminin zorunlu olmadığına hükmediyorlar. Mises(4), Rothbard veTürkiye’de Mustafa Akyol (Çatışma mı İşbirliği mi?),  Atilla Yayla(Liberal düşüncenin ve Türkiye’nin geleceği), Mustafa Erdoğan (İslam ve Liberalizm) gibi liberallerin ahlâk konulu çabaları  ise ortak bir zemin kurmaktan ziyade liberal ilkelerin her hangi bir mevcut (geleneksel, dinî,…) zeminle çatışmadığını savunmaktan ibaret. Nasreddin Hoca gibi herkese “sen de haklısın” diyerek vicdanî, insanî  bir düzen kurulabilir mi? Göreceli/çoğulcu ahlâk kürtaja, intihara, çocuk pornosuna, açlığa, şehitliğe, fuhuşa nasıl bakar? Birey’e bu derecede önem veren liberaller başkasının hayatını kurtarmak için kendilerini feda etmeyi (ya da etMEmeyi) hangi ahlâkî çerçeveye koyabilirler?

Şimdi yakından bir bakalım, 1600’lerden 2000’lere “liberal ahlâk” denen şeyin sabitleri nelerdir? Liberal düşüncenin BÜTÜN AHLÂKÎ DAYANAĞININ BİR YANLIŞ ANLAMA ÜZERİNDE DURDUĞUNU söylersek çok mu abartmış oluruz?

 Liberalizmin ahlâkî zemini var mıdır?

Liberalizmin çeşitli türleri var ve liberaller neyin ne olduğu konusunda kendi aralarında her zaman hemfikir değiller. Detaylı bilgi isteyenler ünlü Fransız akademisyen Pascal Salin ile yaptığımız söyleşilere, ondan çevirdiğimiz makalelere ve Liberalizmin Ak Kitabı‘na bakabilirler.Ancak genel olarak vergilerin azaltılması, özelleştirme, devletin küçültülmesi, sermaye, mal ve hizmetlerin serbestliği gibi uygulamalar liberal politikaların birer parçası. Akıllıca ve adaletten ödün vermeden uygulandıklarında bu politikalara karşı olMAdığımı da belirteyim bu arada. Ama hangi adalet?

Adaletin, hakların, ahlâkın referansı ne olacak? Piyasa tabi ki! Avusturya Ekolü’nün ünlü ismi Ludwig Von Mises’ten dinleyelim:

“Halk yığınları, oy veren, demokrasilerde hakim olan şu milyonlar bilmeliler ki sahte doktrinlere alet oluyorlar. Sadece Piyasa üzerine kurulu bir toplum onlara arzuladıkları refahı verebilir. Ama halkı ikna etmek için önce elitleri, aydınları ve iş adamlarını ikna etmek gerek.” (12 haziran 1943’te Leonard Read’a (4b) yazdığı mektuptan)

Hukuk devleti, demokrasi, vicdan gibi kavramların karşısına satın alma gücü ile orantılı bir tüketici egemenliği koyuyor liberal doktrin. Liberal politika başka şey, liberal dogmalar, fetişizmler başka.

1980’lerden itibaren işte bu “liberal politikaların” bir çok ülkede uygulandığına tanık olduk. ABD’de Ronald Reagan İngiltere’de Margaret Thatcher, Şili’de Augusto Pinochet, Kanada’da Brian Mulroney ve bütün çelişkilerine rağmen Türkiye’de Turgut Özal… ilham kaynağı? Tek bir isim, Milton Friedman. Koyu bir liberal olan bu Amerikalı “liberal ahlâk” düşüncesinin de adresi. Daha doğrusu 1980’leri 1600’lere bağlayan köprünün, “liberal ahlâk” sabitinin bize yakın olan ayağı. Neden?

Bizzat Milton Friedman’dan dinleyelim:

 

Videonun çevirisi: “Elimde görmüş olduğunuz şu kurşun kalemin tahtası filan ülkeden, içindeki kurşunu falan bölgeden geliyor. Aynı dili bile konuşmayan, farklı dinlerden olan bu insanlar bir araya gelselerdi birbirlerinden nefret bile edebilirlerdi. Siz bu kurşun kalemi aldığınızda bir kaç saniyeliğine binlerce insanla ticaret yapıyorsunuz. Merkezî bir büro yok, emir-komuta yok. Fiat sisteminin sihirli gücü bu.  Bütün bu insanlar bir araya geliyor ve siz bu kalemi çok küçük bir bedel ödeyerek alabiliyorsunuz. İşte bunun için serbest piyasa çok önemli. Sadece verimi arttırmak için değil. Dünyadaki insanların arasında huzuru ve barışı sağlamak için.”

Bütün bu makul ve mantıklı lafların arasına sızmış bir hokkabazlık var, sezebildiniz mi? Ne sihirdir ne keramet, el çabukluğu marifet! Friedman son cümlede piyasa fetişizmini adeta zihnimize enjekte ediyor: Para kazanmak için çalışan insanlar, işçiler, yatırımcılar, tüccarlar bilmeden, hatta istemeden HUZUR ve BARIŞ üretiyorlar(!). Daha doğrusu Piyasa denen “sihirli” varlık sayesinde oluyor. Piyasa neylerse güzel eyler! Bunun için “fetişizm” kelimesi çok uygun bu imanlaşan liberalizme. Zaten bugün de duymuyor muyuz “Piyasaya inanmak lâzım” gibi lâflar?

Tabi aynı doğrultuda Ronald Reagan’ın ilk başkanlık konuşması da dinlenebilir. Örneğin “özgürlük, özeldir, nadirdir. Kırılgandır. Üretime ihtiyaç duyar” demesi! “…Özgürlük korunmaya/saygıya ihtiyaç duyar” diyebilirdi meselâ. Bunun yerine üretim diyor. (Freedom is special and rare. Fragile. It needs production.)

Her iki konuşmadaki gariplik hemen dikkati çekmiyor. Bir ayna tutalım şimdi ve “sihirbazların” hilesini açığa vuralım. Friedman’ın elinde bir el bombası olduğunu düşünün veya Halepçe’de 5000 Kürdün öldürülmesi için kullanılan Alman yapımı bombalardan birini tutmuş olsun:

“Elimde görmüş olduğunuz bu hardal gazı kapsülü sayesinde binlerce Kürd-insan güneşin doğduğunu göremeyecek bir daha. Uluslararası işbirliğinin zaferi bu. Bombanın metal kısmı Romanya’daki demir madenlerinden geliyor. Elektronik aksamı Tayvan yapımı. Montajı Almanya’daki bir fabrikada Türk işçiler tarafından gerçekleştirildi. Kimyasal silahı sivil halkın üzerine atan Mirage jetlerini üreten Fransızlar Katolik ve kullanan Iraklı pilotlar Müslüman. Farklı dilleri konuşan, ayrı dinlerin mensubu bu insanlar bir araya gelseler birbirlerinden nefret bile edebilirlerdi ama birlikte böyle FAYDALI(5) projelere imza attılar. Merkezî bir büro yok, emir-komuta yok. Fiat sisteminin sihirli gücü bu.”

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Üretimin, ekonomik serbestliğin özgürlük ve barış getireceğini savunan bu adamların hatası nerede? Piyasa ile, ekonomik fayda ile özgürlüğü, barışı, huzuru, ahlâkı, iyiliği birbirine bağlıyorlar, hatta eşitliyor, AYNI-lıyorlar. Liberallerin 3 asırdır hiç bıkmadan yineledikleri  bir şeyi tekrar ediyorlar. Tıpkı Bernard Mandeville‘in 1705’te yayınladığı The Grumbling Hive, or Knaves Turn’d Honest adlı metinde savunduğu gibi insanların nefsanî tutkularının, para hırsının birbirini dengeleyeceğini, neticede barış, huzur üreteceğini savunuyorlar:

“O güzelim şarabı eğri büğrü asma bitkisine borçlu değil miyiz? Eğer kendi haline bırakırsanız asmanın dalları birbirine girer. Ama kuru kalmış dalları keserseniz öteki dallar gelişir. Açlık bütün korkunçluğuna rağmen bize yemek yedirmek için gereklidir. Erdem insanların/milletlerin ilerlemesini sağlamaz”(5b, orijinal metin)

İnsan’ı asma dallarıyla, arılarla bir tutan, maddeleştiren, hayvanlaştıran bu bakış açısı elbette çok sakat.  İnsan’ı bir amaç değil araç olarak gören bu perspektif, Halepçe’deki Kürtleri FAYDASIZ gören Saddam’ın bakışıyla tıpatıp uyuşuyor. Çünkü “İnsan bir maddedir/ettir” dedikten sonra İnsan’ın insanlığına saygı duymak için hiç bir sebep kalmıyor ortada. Kredi kartı hesabı yoksa tabi… O insanı açlığa, eğitimsizliğe mahkum etmek, çevresini kirletmek, ülkesini savaşa sürüklemek… Hatta FAYDASIZ insanların doğrudan imhası FAYDALI olabiliyor:

 “…Bu ise hemen her insanda az veya çok olan para hırsının bir araya toplanıp güçlenmesi, kurumsallaşması, PİYASA-laşmasıdır. Karl Marx’ın deyimiyle İNSAN’ın ŞEYleşmesi, ŞEYlerin İNSANlaşmasıdır. (Bkz. Zina da böyle bir şey işte)

 Piyasa’nın ihtiyaçlarıyla insanların ihtiyaçlarını karşı karşıya getirirseniz elbette Piyasa  bireyleri ezip geçer. Somut olarak? İnsan’a saygılı şirketler paraya saygılı şirketlerle rekabet edemez. Zira tersine bir açık arttırmadır Piyasa. Para uğruna en fazla fedakârlık yapanın kazanacağı bir yarış. İnsan’a, çalışmaya saygı PİYASA tarafından cezalandırılır. Neticeye (=kâr) saygı ödüllendirilir.…”( Liberalizmin kusurları(2): Çalışan Bireyleri intihara sürükler )

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!

 Bu noktada liberal ya da totaliter olmanız hiç fark etmiyor. Yabancı ülkelere silah satabilirsiniz, devlete yük oldukları için FAYDASIZ sakatları, ARTIK FAYDALI OLAMAYAN YAŞLILARI öldürebilirsiniz ya da müşterilerinize FAYDALI olmak için Kürtleri imha edebilirsiniz. Sunuş kısmında dediğim gibi Mandeville’nin insan=madde temelli ahlâk anlayışı(!) Kantçı ahlâk ile taban tabana zıt. (1)

 Şimdi bazı liberal dostlarımız söz konusu maddeci saplantının o zamanın koşullarına cevaben oluştuğunu, faturayı liberal ahlâk‘ın TAMAMINA kesmenin haksızlık olacağını söyleyeceklerdir. Olabilir.

Biz de bu sebeple liberal ahlâk’ın geri kalan kısmını taramaya çalışacağız.

Gizli Elin Faydaları

“Gizli Elin” mucidi Adam Smith’ten bu yana liberal düşünce bir çok değişim geçirdi. Fransız ihtilalini, iki dünya savaşını gördü. Ama bu FAYDA yanılgısı hep sabit kaldı kanaatimizce. The Wealth of Nations ile bilinen Adam Smith’in liberal ahlâk teorisini sunduğu diğer önemli eseri The Theory of Moral Sentiments‘i okuyanlar Mandeville’in teorisi ile olan benzerliğe şaşıracaklardır.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Aradan geçen yıllarda liberaller alternatif bir ahlâk teorisi üretebildiler mi? Jeremy Bentham (1748-1832) ve John Stuart Mill (1806-1873) gibi isimlerde de bu faydacı saplantının kök saldığını görüyoruz. Ortaya bazı “teknik” eleştiriler atılıyor ama Henry Sidgwick, Richard Hare, Peter Singer gibileri de kendi “faydacı” varyantlarını üretiliyorlar. Yeni bir şey yok. Zaten gelen eleştiriler de maddeci/faydacı perspektifte. Meselâ liberallerin çok sevdiği “sonuç iyiyse eylem kötü bile olsa ahlâken kabul edilebilir” ilkesine haklı olarak şu eleştiri geliyor sık sık: “Ne biliyorsun sebep-sonuç ilişkisinin TAM ORADA bittiğini?” Yani bir hırsız ev sahibini (istemeden) uyandırıp gaz kaçağından ölmesini engellediyse ama kurtulan adam ertesi gün bir başka suça ortak olacaksa…

Özetle maddeci/faydacı perspektifte kalsak dahi Smith, Bentham, Mill, Sidgwick, Hare, Singer vs ile ifade bulan liberal ahlâk çok sağlam bir kuram üretebilmiş değil. Buna bir de gelişen teknoloji ve küreselleşmenin meydan okumasını eklerseniz sadece faydacı argümanlar kullanarak dahi faydacı liberal ahlâk teorisini sarsabilir hatta yıkabilirsiniz. Unutmadan, kurşun kalem (=Piyasa’nın sihirli gücü) sayesinde dünyaya barış geleceğini iddia eden Milton Friedman ile Mandeville’in ve diğer liberal ahlâk teorisyenlerinin aynı yolda olduklarını da zannediyorum yeterince ispat etmiş olduk.

Ama bizim yapmak istediğimiz daha derine inmek, neden bu kadar aklı başında adamın bu zokayı yutabildiğini anlamak.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kelimeleri ile

Çarpıcı olan şu: Liberal düşünürler mutluluk tatmin, fayda, iyilik gibi kelimeleri neredeyse eş anlamlı gibi kullanıyorlar. İngilizlerde “welfare, happiness, utility, satisfaction…”, Fransızlarda “bonheur, utilité, bien être, satisfaction…”.

Dildeki bu yıkım liberal zihinleri bir fikir hapishanesine mahkûm ediyor tabi. Gerçekte MUTLULUK ve TATMİN birbiriyle kesinlikle karıştırılMAması gereken şeyler. (Bkz.  Derin İnsan  kitabı, insan maymunlaşabilir mi?  isimli bölüm) Böyle bir karışıklığın üzerine hiç bir şey inşa etmek mümkün değil. Liberallerin asırlardır süren bocalaması da bunun ispatı.

Liberal politikalar belirlenirken çok sayıda insanı “mutlu” edip az sayıda insanı üzecek şeyler ahlâken doğru kabul ediliyor. Liberal ahlâk tabi. Meselâ yaşlıları, sakatları, akıl hastalarını yok etmek “doğru” olabilir çünkü bu sağlıklı ve genç olan çoğunluğun vergi yükünü hafifletir. Benzer şekilde bir miktar zenci köle çalıştırmak çoğunluğu “mutsuz” etmeyeceğine göre… Liberal Ahlâk denen ölçülebilir, objektif, pozitivist ahlâk(!) fikren o kadar çürük ki eleştirmeye bile gerek yok. Biraz yakından baktınız mı serap gibi, kendiliğinden yok oluyor.

Ayn Rand’a (1905-1982) geldiğimizde yine yeni bir teori yok, kasdettiğim kitap Bencilliğin Erdemi (The Virtue of Selfishness: A New Concept of Egoism). Rand teorisine Objektivist Etik adını vermiş ama zaten baştan beri liberal ahlâkın ayakları bu objektivizm betonuna gömülü değil mi? Ölçülebilir, çarpılıp bölünebilir, istatistik-leŞebilir mutluluklar peşinde değil mi ekonomistlerimiz? Pozitivizmin ekonomiye uyarlanması, bu pozitivist ekonomi anlayışının da siyaseti kapsaması değil mi söz konusu olan?

İşte Milton Friedman’ın kurşun kalemi bunun için önemli. Friedman’ın kişisel hatası değil masaya yatırdığımız. Para, borsa ya da uluslararası ticaretin otomatik olarak barış üreteceği yanılgısı, insanlardaki bencilliklerin ve nefsanî tutkuların Piyasa sayesinde aklanıp paklanacağı, toplum için iyilik üreteceği… Liberal Ahlâk’ın ta kendisi!

Liberalizmin en önemli  sorunu temel kavramları yanlış isimlendirmesi, daha doğrusu Pozitivizmin kelimeleri ve kavramlarıyla düşün(dür)mesi. (Bkz.  Bir pozitivizm eleştirisi  adlı kitap). Pozitivizm karşısındaki bu peşin mağlubiyet, bu büyük fikrî zaafiyet sebebiyle liberal düşünce de Sosyalizm ve Faşizm ile aynı çıpaya bağlı bir gemi sanki? Bu “pozitivizm çıpası” insanların FARKLI kavramlara AYNI ismi vermesine sebep oluyor kanaatimizce. İşte FAYDA ve MUTLULUK‘un birbiriyle karıştırılması da bu durumun en acı ve en feci örneklerinden biri. Neden?

Fayda üzerine ahlâk teorisi kurmak su üstünde yürümeye benzer

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Mühendislik veya işletme okuyanların birinci sene aldıkları dersler arasında makro ekonomi ve mikro ekonomi vardır. Temel ekonomik kavramları, teorileri öğrenirsiniz. Mikro ekonomide öğretilen kavramlar içinde en önemlilerinden biri “fayda” (ing. utility) . Bu fayda bireyin tüketeceği mal veya hizmetten elde edeceği memnuniyettir, tatmindir. Ama ekonomik fayda günlük hayattaki “faydalı” şeyler gibi değildir her zaman. Meselâ bir paket sigara ekonomik olarak “faydalıdır”. Adam para verip satın alıyor ya. Yahut aşırı yağlı bir gıda aynı biçimde “faydalıdır”. şeker hastası bile olsanız bir tepsi baklava size “faydalıdır”… Yersen!

Normal. Bir disiplin olarak Ekonomi’nin amacı sağlığı korumak değildir. Doktorlar var bu iş için. Özetle parası olan, satın alma niyetinde olan bir tüketici kendisi için piyasada ne satın alırsa o şey/hizmet o tüketici için faydalıdır. İntihar etmek isteyen için yağlı urgan “faydalıdır”.Kiralık katil veya çocuk fahişeler de “faydalıdır”. Sefalet içindeki insanlar organ mafyasına böbreklerini satsalar böbrek fiatları düşer meselâ. Piyasa bu. Daima işler. Kalplere, doğum tarihlerine ve düşlere aldırmaz.

Anladınız. Piyasa bir makinedir. Renksiz, kokusuz, milletsiz, dinsiz, ilkesiz, yasaksız, mecburiyetsiz ve ahlâksızdır. Çünkü var olma sebebi ARZ ve TALEP‘i buluşturmaktan ibarettir. Ekonomik anlamda “faydalı” olan her şey fiyatı ödendiğinde el değiştirebilir. Bunun için ne liberalleri ne de ekonomistleri suçlayamazsınız. Hani derler ya, “arz-talep meselesi”. Ama zannedilenin aksine ARZ ve TALEP birbirini dengelemez her zaman. Bu da liberalizme dair mitolojik bir kabul, bir inançtır. Neden?

Yedikçe acıkıyorum! (Piyasa’nın ölümü)

Bütün yazıda ekonomik anlamda kullandığımız “fayda” kavramı aslında bir modeldir. Yani tüketicinin  beklentisi, hazzıdır bir anlamda. Yine Mikro ekonomi dersinde ilginç olan konulardan biri olan “marjinal fayda” analizinden de bahsedelim azıcık. Bu sonuncu (birimin) tüketimin toplam hazza etkisidir. Yani iki porsiyon yoğurtlu İskender yedikten sonra üçüncü bir tabak size bedava bile verilse yemekte zorlanırsınız değil mi? Zaten ikinci tabağın verdiği haz birinciden azdır. Böyle böyle hazzınız azalır ve tüketmeye mecbur edilirseniz son birimler negatif haz yani sıkıntı verir. Üst üste 10 tabak yoğurtlu İskender yediğinizi düşünün. 10cu İskender’in negatif faydası (ızdırabı) ne büyük olacaktır!

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır! 

Gördüğünüz gibi fayda tüketicilerin piyasa içindeki davranışlarını modellemek için “faydalı”. Ama sihirli bir değnek değil. Eğer faydayı merkeze alacak biçimde ekonomik modeller, kuramlar geliştirseniz çuvallarsınız. Çünkü her mal/hizmet mideye gitmez. Mideyi doldurmak dışında bazı şeyler vardır ki tadına doyulmaz, Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!(kimi) insanın “yedikçe yiyesi” gelir.

Şimdi sıkı durun, biraz ukalalık yapayım: Bazı şeylerin Kantitatif Estetik‘i vardır. Yani adamı doyurup bıktırmak şöyle dursun, ne kadar çok olursa o kadar çekicidirler. Meselâ para, altın, lüks mallar böyledir. Tonla parası olsa bile insan daha fazlasına itiraz etmez.

Eflatun’dan Simmel’e kadar çok sayıda düşünür bu noktayı yakalamıştır ama filozof olmaya da gerek yok. Günlük gazetelere bakın. Meselâ Brunei Sultanı Waddaulah’ın 5000 araçtan oluşan otomobil koleksiyonu (parası oldukça) insanın otomobile doymayabileceğini gösteriyor bal gibi. Vertu (=”erdem”) marka pırlanta kaplı cep telefonlarına 80 bin dolar ödeyenler? İstisna mı bu adamlar?

Peki ya süpermarkete girip lazım olmayan bir sürü şeyle çıkanlar? Çantası ve dolapları kullanılmamış rujlar, ojelerle dolu kadınlar? Çalışan televizyonunu atıp son model “dev ekran” TV alan erkekler? Patlayıncaya, tıksırıncaya, çatlayıncaya kadar yemek üzere donattığımız Ramazan(?) sofraları?

Tüketici de insandır!

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Fayda tüketici davranışını açıklar ama insan davranışını açıklamaz. Neden kadınlar çantalarını doldururlar ufak tefek cisimlerle? Neden sigara dumanıyla, abur cuburla doldururuz içimizi? Neden bazı insanlar eski gazeteleri atamazlar? Tarihi geçmiş ilaçları? Neden?

 “… Annem ve babam kavga edip evde hava gerginleşince, gök başıma düşecek gibi tehditkâr olup kapılar sertçe kapanmaya başlayınca günüm bir boşlukta yüzer gibi olur. Bu boşluğu doldurmak için lavaboyu bile yiyebilirim. Yiyeceklerde eksikliğini duyduğum o ağırlığı buluyorum…. Yiyecek dediğim zaman salata gibi ağırlıksız (/önemsiz) şeylerden bahsetmiyorum. Rüzgâr gibi gelip geçen, sıfırdan bile daha hafif şeyler değil yediklerim…”(Seni Yaratan’ın resmini yapabilir misin William?)

Tüketicinin Hakikat’ini yani İnsan olduğunu göz ardı ettikleri içindir ki liberaller asırlardır bir ahlâk teorisi geliştiremiyorlar. Tüketicinin değil ama İnsan’ın içi boştur. Bu boşluk ona sebebini açıklayamadığı bir korku verir. Bu köpekten, işsizlikten ya da ölümden korkmaya benzemez. Adı Mutlak Korku’dur. (Bkz.  Derin İnsan  kitabı, Korku Matkabı isimli son bölüm)

Heidegger’in, Kierkgaard’ın, Freud’un teşhis ettikleri “yabancılık-atılmışlık-sürekli gurbette olma” hissi insan Tabiat’ının ayrılmaz bir parçasıdır. Elbette eski çağlarda da vardı bu özellik ama insanların birbirlerine kötülük yapma kapasiteleri teknik olarak çok sınırlıydı.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Bugün hem teknoloji hem de ekonomi çok üstün bir seviyede. En zengin dünyalılar en fakirlere oranla binlerce kez daha zenginler. Küreselleşen bir dünyada günde 1 dolara karın doyuran var, günde onbinlerce dolar kazanan var. Hepimiz aynı Piyasa’da “dans ediyoruz”. Gelişmiş ülkelere ananas uçakla taşınırken fakir halklar susuzluktan ölüyor. Elbette açlık, sefalet her çağda vardı. Ama bizim çağımızda iyi ve kötü ne varsa internet hızıyla, borsa verimiyle dolaşıyor ve bulaşıyor. Aklen bir bebek gibiyiz ama elimizde dolu bir silah var!

Üstelik teknolojinin getirdiği hız sebebiyle İnsan’ın içindeki bu boşluk hissi artmakta. (Bkz. Derin Göz kitabı, Edward Hopper‘a adanmış olan bölüm) Bu boşlukla yaşamayı hatta onu doldurmayı öğrenemediği müddetçe İnsan’ın kendine ve çevresine karşı gitgide daha vurdum duymaz hatta daha saldırgan olması kaçınılmaz.

Bu boşlukla uğraşmayı ertelediği müddetçe Homo-Economicus maymunlaşıyor. (İnsan maymunlaşabilir mi ?) İnsan’ı işçi ve/veya asker gibi gören totaliter rejimler yerlerini liberalizme bırakırlarsa ne olabilir? İnsan’ı tüketici gibi gören liberalizm ne getirir? İktidarı yeni ama fikrî ve ahlâkî zemini eski (ve köhnemiş) olan liberalizm bizim için ne yapabilir? Pozitivist zeminde sosyalizm ve faşizmden hiç bir farkı yok liberalizmin!

 İnsan’ın mânâsını görmeyen, onun sadece zahiri yönünü hesaplayan ideolojiler bize ne verebilir? Asker/işçi/üretici/tüketici gibi et mertebesine indirgeyen düşünce sistemleri ancak etimize hitab edebilir. Maymunist imanla ancak buraya kadar gidilebilir. (Maymunist imanla nereye kadar?)

 SONUÇ: Liberal ahlâk nedir? Çözüm nedir?

İşlerin yürümesi için uyulan meslekî tüzüktür. Yağlı müşteri bindiği takside cüzdanını düşürünce taksi şöförünün evine kadar gidip geri  vermesidir. Racondur. Uyulmasında FAYDA vardır. Ayıpları, yapılmazları vardır. “Ötekilere” göre konumlanır. Kendine özgü bir “iyi” tanımı yoktur. Faydalı ya da faydasızdır. “Kime göre?” bir ahlâktır bu. Aynı “dürüst” taksici uçağını kaçırmak üzere olan bir gurbetçiyi kazıklayabilir. Bu türlü, durumdan FAYDA-lanmanın bir ZARAR’ı yoktur. Çünkü o gurbetçi geri dönüp hakkını arayamaz bir daha.

Liberallerin göreceli ahlâkı aslında ahlâksızlıktır. Liberalizm kötü ahlâklıdır demiyorum, su nasıl renk-siz, hava nasıl koku-suz ise liberalizm de öyle ahlâk-sızdır diyorum.

“Liberal politikalar uygulayalım, devletin EKONOMİ içindeki varlığı, müdahalesi küçültülsün”

denirse? Neden olmasın, aklın ve vicdanın ışığında yürüdükten sonra. Peki ya şöyle denirse :Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!

 “Liberal aygıtlar (piyasa, birey, meslek örgütleri…) gerekli hukuku, iyiliği, ahlâkı üretir, liberal ahlâk herkesi kucaklar, hukuk devletine gerek yok. Devletle beraber adalet sistemi de küçülsün, bankacı, borsacı, iş adamı piyasa yoluyla kendi yasalarını üretir (= VE TOPLUMA DAYATIR)”

Bu ideolojik,  şekil almış bir liberalizmdir. Tehlikeli bir delilik halidir. Meslekler, ırklar, kurumlar HUKUK ÜSTÜ bırakılırsa ortaya felaket çıkar. Örnek?

  • 1. Militarizm belasından muzdarip olan ülkemizde kimi ordu mensupları hukuk dışı faaliyet gösterme “özgürlüğüne” sahipler. Sonuç ortada.
  • 2. İster bir ırk ister bir dini/etnik grup isterse bir meslek erbabı hukuk dışı tutulursa bu felâket doğurur. Naziler Alman ırkını, Komünistler ise işçi sınıfını “üstün” tuttular. Sonuç ortada.
  • 3. Gelişmiş ülkeler likidite arzından azamî istifade için bankacıları, iş adamlarını, büyük şirketlerin patronlarını hukukun dışında tuttular. Sonuç ortada.

 Elbette ağır bürokrasisiyle merkezî bir devlet bugünün şartlarına uygun değil. Ama yobaz liberalizme, piyasa fetişizmine teslim olmadan, kimseyi hukukun dışında, üstünde görmeden bir çok şey yapılabilir. Bunun en basit şekli de sıradan demokratik mekanizmaların ADAM GİBİ işletilmesidir. Yani basın özgürlüğü, yargı bağımsızlığı, yerel yönetimlerin güçlenmesi, sivil örgütlenme,… Bunların kök saldığı toplumlarda devlet memurlarının muhtemel kanun dışı girişimleri çabucak ortaya çıkarılabilir ve suçlular ceza görebilir. Devletin küçültülmesi bir amaç değil bir araç olmalı. Kimi alanlarda tam tersine devletin güçlendirilmesi dahi gerekebilir. Zira hukuk mekanizmaları neye karşı direnecekse o şeyden daha güçlü ve hızlı olmak zorundadır.

 Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!

Dip notlar

(1°) John Rawls liberal midir? Kendisine “liberal” diyen Amerikalılar bu lafı Avrupa’daki solcu/sosyalist anlamında kullanıyorlar. Amerikalı liberaller bizimkilerin aksine sosyal devleti, zenginden daha çok vergi alınmasını ve fakire devlet eliyle destek olunmasını savunuyorlar. Zaten Rawls da teorisini Vietnam savaşı sırasında geliştiriyor. Vatandaşlık haklarının, federal devletin meşruiyetinin tartışıldığı, entelektüel açıdan çalkantılı yıllar. Teorisini kitaplaştırdığı A Theory of Justice’te açık açık sosyal devleti savunuyor adamımız(sayfa 300-310). Hatta şu lafı bile Rawls’ı liberal zanneden liberallerin biraz uyanmaları için faydalı olabilir:

The difference principle: They are to be of the greatest benefit to the least-advantaged members of society.”

Not: Bazı liberallerin hoşlarına giden her fikri “hah bu da bizden” demesi, sonra kimi liberaller faşist diktatörlere destek olunca “o adam bizden değil” diye zeytinyağı gibi üste çıkmaları son derecede gıcık bir tutum. Yemezler. Bu oynaklık yüzünden liberalizm de gitgide Kemalizm gibi tarif edilemez bir şey halini alıyor, bizden söylemesi.

(2°) Kant’ın Pratik Aklın Eleştirisi adlı eserinde ortaya koyduğu ahlâk zemini iyiliği tek başına bir değer olarak kabul ediyor ve sonuççu (konsekansiyalist) ya da faydacı (utilitarist) arayışları reddediyor. Ama bu kadar aşikâr bir gerçeği görmek genellikle liberallerin işine gelmiyor ve Kant’ın prestijinden istifade etmek için bazen bu büyük düşünürü “liberal” ekibe dahil ediyorlar. “Aydınlanma nedir?” gibi denemelerinde bireysel hakları devletin baskısına karşı savunması belki liberalizm ile paralel kabul edilebilir ama Kant’ı Kant yapan eserlerdeki “özgürlük” kavramı ne o dönemin ne de bugünün liberalleriyle uyum teşkil eder. Adı özgürlükten türemiş bir fikir akımının takipçileri elbette özgürlük tanımı konusunda daha hassas olmalıdır. (Bkz.  Derin İnsan  kitabı, Fahişelik, şehitlik ve özgürlük  isimli bölüm) Bu değerli insanı yani Immanuel Kant’ı liberalizme yamamaya çalışmadan önce liberaller aşağıdaki eserleri okumalı ve aralarında uzunca tartışmalıdır:

  • 1. Saf Aklın Eleştirisi, 1781 (Kritik der reinen Vernunft)
  • 2. Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi, 1785 (Grundlegung zur Metaphysik der Sitten)
  • 3. Pratik Aklın Eleştirisi , 1788 (Kritik der praktischen Vernunft)
  • 4. Yargı Kabiliyetinin Eleştirisi, 1790 (Kritik der Urteilkraft)
  • 5. Ahlâk Metafiziği, 1797 (Metaphysik der Sitten)

(3°) De Tocqueville’in hemen bütün siyasî akımlar, ideolojiler üzerine etkisi olmuştur. Liberalizm de bunların arasındadır. Bu duruma bakarak liberal olduğunu iddia etmek oldukça hatalıdır.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır! De la démocratie en Amérique (1835) adlı şahane yapıtıyla hâlâ haklı bir üne sahiptir Alexis de Tocqueville. Kamu hukuku konusunda uzmandır. Çalışmalarını, Amerika gezilerini yaptığı dönem Avrupa’nın ihtilaller, savaşlarla çalkalandığı bir dönemdir. Bu eseri okuyanlar “demokrasinin tehlikeleri” konusunda de Tocqueville’in uyarılarına hayret edecekler. Zira bugünkü liberallerin dört elle sarıldıkları bir başka kavramın, birey fetişizminin ve hazcılığın alarmını veriyor de Tocqueville. Bireyi bu derecede yüceltmenin tiranlığa varacağını öngörüyor. Bugün gerek ABD gerekse Avrupa Birliği’ni tehdit eden bu meselenin daha 1800’lerden teşhis edilmesi elbette büyük bir dehanın işareti. Bu büyük düşünür de tıpkı Kant gibi şu veya bu ideolojiye, piyasa-birey fetişizmine alet edilemeyecek kadar kıymetli bir isim ve tabi yazdıkları da. Lütfen liberal kaloriferlere yakıt yapmayalım bu kitapları. Okuyalım, öğrenelim. Esinlenelim. Ama önümüze gelen herkesi liberalizme yamamaktan uzak duralım.

(4°) Siyasî teorileri doğdukları koşulların dışında anlamaya çalışmak büyük hata ama bu hatayı yine Türk liberallerinde yoğun biçimde görüyoruz. Örnek? 1938’de Paris’te toplanan Colloque Walter Lippmann dönemin ünlü “liberallerini” bir araya getiriyor:  Friedrich Hayek, Ludwig von Mises, Michael Polanyi, Raymond Aron, Louis Rougier, Jacques Rueff, Walter Lippmann, Wilhelm Röpke, Alexander Rüstow… “Liberal” kelimesini tırnak içinde yazmak lazım zira bu “liberaller” asla bir arada uygulanamayacak fikirleri savunuyorlar, hatta bazıları birbirlerinden nefret ediyor. Röpke ve Rüstow gibi isimler tam rekabet uğruna mirasın ağır biçimde vergilendirilmesinden yanalar meselâ. Hayek’in liberalizmi tam bir kuşatma altında!

Düşünün, ingiltere’de Liberal Parti 1927’de bir “Sarı Kitap” yayınlıyor “Britain’s Industrial Future” adında, yazarı kim? Bizim Keynes! Anti-liberalin teki, Devlet müdahalesini ideoloji haline getiren Keynes! Aynı John Maynard Keynes İngiliz liberallerin abidevî gazetesi The Nation’ı da satın almış mı 1922’de? Al sana yandaş medya!

İyi ama neden toplandılar 1938’de böyle bir bayrak altında? Çünkü o dönemin yaygın sloganı “liberalizm öldü”. Liberalizm bugün Komünizmin bulunduğu yerde, dünyada totaliter akımlar zemin kazanıyor, diktatörler, faşistler yükselişte, unutmayın sene 1938. “Liberaller” savunmadalar.

İkinci dünya savaşı başlarında Batı Avrupa da ideolojik bir kutuplaşma içinde. Meselâ Hayek 1940’ta ünlü “Kölelik yolu” (The Road to Serfdom) adlı kitabını yazmaya başladığında London School of Economics ciddî biçimde sosyalist fikirlerin etkisi altında. Nazizmin, sosyalizmin ve çeşitli soslarda her türlü totalitarizmin hem dünyaya hem de zihinlere hakim olduğu bu dönemde Hayek devletin ekonomiye müdahalesinin eninde sonunda bireysel özgürlükleri yok edeceğini anlatıyor, arkadaşlarını bu “zararlı” fikirlerden kurtarmaya çalışıyor. Kitap 1944’te yayınlanmış. 20’den fazla dile çevrilmiş. Yayınlandığı dönemde de Avrupa’ya sefalet hakim ve Avrupalı seçmenlerin önemli bir kısmı komünist ve sosyalist partilere oy veriyor.

Özetle Hayek veya Mises veya bir başkası tarafından ortaya konmuş “liberal ilkeleri” o insanların ülkelerinden, yaşadıkları dönemin korku ve umutlarından ayrı, zaman ve mekânın dışında düşünmek aslında düşünMEmektir. O fikirleri tabulaştırmak, tartışılmaz hale getirmektir. Yukarıda adı geçen liberaller şüphesiz aklı başında, zeki ve meraklı insanlardı. Bugünkü dünyanın halini görselerdi mutlaka yeni fikirler üretirlerdi. Ama bugün hayatta olan liberaller ne yazık ki o dönemin fikirlerine, ahlâk teorilerine saplanıp kalmış görünüyorlar. Liberal fikirler totemleşiyor.

(4b°) Leonard Read ünlü Think Tank FEE’nin (Foundation for Economic Education) kurucusu. FEE liberteryen. Leonard Read, Ludwig von Mises’den ciddi biçimde etkilenmiş, servetinin önemli bir kısmını bu yolda harcamış. “Ben kurşun kalem” (I, pencil) adlı denemesinin makalemizin başında videosunu sunduğumuz Milton Friedman’a ilham kaynağı olması, Friedman’ın da bu kitaba önsöz yazmış olması dikkat çekicidir. Mises-Read-Friedman zinciri ile bir kez daha görüyoruz ki Piyasa Fetişizmi liberal ahlâkın sabitlerindendir. Piyasa’nın ahlâk/iyilik/erdem üretme kapasitesine iman etmek bu “inancın” amentüsü olmuştur.  Read’in 30 civarındaki kitabı FEE’nin sitesinden indirilebilir.

( 5°) Bir deli tarafından rehine alınmış 3 çocuğu kurtarmak için 20 polisin hayatını tehlikeye atar mısınız? İyilik/ahlâk/erdem hesaplanabilir şeyler midir?

Faydacı ve sonuççu ahlâk ilkelerinin alternatifi “deontolojik” denen, kökü yunanca ödev/mecburiyetten gelen ilkeler. Deontolojik yaklaşımda saygı, paylaşma, hayat kurtarma gibi değerler kendi başlarına yeterli kabul ediliyor. Bu “mecburiyet/ödev” kanaatimizce liberalizmin ve benzeri  ideolojilerin sınırsız özgürlük arayışlarını, piyasa ve birey fetişizmini dengeleyecek kalitededir.

Ne yazık ki günümüzün liberalleri her hangi bir şeye mecbur olmayı sevmiyorlar. “Siz kendinizi bir şeye mecbur edecekseniz buyurun edin, biz özgürüz” makamından çalınan bu şarkılar eninde sonunda ahlâkî rölativizme varıyor. Zina, uyuşturucu kullanma, ateşli silah taşıma, çevreyi kirletme özgürlüğü(!) gibi “hafif” konularda hoşgörü gerekliyse neden ırkçılığa da tolerans göstermeyelim? Meselâ Kürtlerin yada Türklerin girmesinin yasak olduğu okullar liberalizmin rölatif  ya da “çoğulcu” ahlâkı ile çeliş-Mİ-yor. Aynı ülkede hatta aynı şehirde başörtülü ve başörtüsüz girmenin yasak olduğu sinemalar, lokantalar, hastahaneler mi olmalı yoksa insanlar birbirlerini anlamak için çaba mı göstermeli?

Gördüğümüz kadarıyla düşünürler ahlâkî meseleler karşısındaki tutumlarına göre 3’e ayrılıyorlar:

  • 1) İllâ ki deontoloji = “Doğru olanı yap” (dinî ve/veya felsefî bir temele göre)
  • 2) Tamamen faydacı = “Canının istediğini yap, çoğunluğu rahatsız etme, azınlıkları ezebilirsin”
  • 3) Biraz deontoloji, biraz da faydacı ahlâkı karıştırıp “sürdürülebilir bir ahlâksızlık” arayışına girmiş olanlar ki buna liberaller optimum deontoloji diyorlar.

Biz bu yazıda sadece 2’yi değil 3 numarayı da eleştiriyoruz. Zira Nasreddin Hoca gibi “ya tutarsa?” diyerek FAYDACILIK gölüne deontoloji mayası katmak saçmadır.  “Haftanın ‘P’ ile başlayan günlerinde cinayet işleyebilirsin ama yapmasan daha iyi olur” ilkesinin barışa ve huzura varacağını ummak ise deliliktir.

(5b°) Eski İngilizceden serbest çeviri bana ait, orijinal metin şöyle:

Do we not owe the Growth of Wine
To the dry, crooked, shabby Vine? [420]
Which, whist its shutes neglected stood,
Choak’d other Plants, and ran to Wood;
But blest us with his Noble Fruit;
As soon as it was tied, and cut:
So Vice is beneficial found, [425]
When it’s by Justice lopt and bound;
Nay, where the People would be great,
As necessary to the State,
At Hunger is to make ’em eat.
Bare Vertue can’t make Nations live [430]
In Splendour; they, that would revive
A Golden Age, must be as free,
For Acorns, as for Honesty.

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!

 

…Bu makale ilginizi çektiyse…

Liberalizmin Kara Kitabı

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizm asırlardır bir çok aşamalardan geçmiş, tarihi olaylarla kendisini imtihan etmiş bir düşünce geleneği. Değişmiş yanları var ama sabitleri de var. Bu sabitlerin içinde liberalizmin tehlikeli yönleri hatta YIKICI UNSURLARI da var. Bunları ortaya çıkarmak için “doğru” soruları sormak ve liberal perspektifte kalarak yanıt aramak gerekiyor… Büyük bir kısmı bu gelenekten olan düşünürlerin fikirlerinden istifade ederek liberalizmin kusurlarını ele alıyoruz bu kara kitapta: Adam Smith, Mandeville, John Stuart Mill, Hayek, Friedman, Röpke, Immanuel Kant, Alexis de Tocqville, John Rawls, Popper, Berlin, Mises, Rothbard ve Türkiye’de Mustafa Akyol, Atilla Yayla, Mustafa Erdoğan…

Liberallere, liberalimsilere ve anti-liberallere duyurulur.

Buradan indirebilirsiniz.

 

Liberalizmin Ak Kitabı

Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!Liberalizmin kusurları(3): Liberalizm ahlâksızdır!1930 model bir ulus-devletin, bir “devlet babanın” çocuklarıyız. Son derecede “Millî” bir eğitim gördük, öğrenim değil. Hayatta işimize yarayacak meslekî bilgileri ya da eleştirel bir bakışı öğrenmedik “millî” okullarda. “Varlığımızı Türk varlığına armağan etmek” için eğitildik, eğilip büküldük.

Liberallerin dilinden düşmeyen “Bireysel haklar ve özgürlükler” bizim gibi Kemalist çamaşırhanelerde yıkanmış beyinler için çok yeni. Türkiye’de yaşayan insanların ulus-devlet boyunduruğundan kurtulmasında önemli bir rol oynuyor liberaller. Biz de bu kitapta liberalizmin temel tezleriyle uyumlu, bu fikir akımına doğrudan ya da dolaylı destek veren makaleleri birleştirdik. Buradan indirin.

Trackback URL

  1. 20 Yorum

  2. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 1, 2010 | Reply

    Elinize saglik, istifadeli bir yazi olmus.

    Sanirim, cocuk yasta iyi bir ahlaki egitim almis bireylerden olusan liberal bir toplum en ideali. Bu ahlak da temelini islamdan alirsa, sanirim en isabetlisi olacaktir. Yani “liberal islam”… Bu yeni kavram hakkinda ne dusunursunuz? Mumkun mudur sizce uygulanmasi? Ak kitabinda neler olur, kara kitabinda neler olur?

  3. Yazan:MY Tarih: Jun 1, 2010 | Reply

    Tayfun Bey Selam,

    Kanaatimce Islam’in liberal/ ilimli/ otoriter /sosyal… gibi bir ön ek ile kalifiye olmasina ya da bu çaga uyarlanmasina gerek yok.

    Islam’in özünü, Mevlana Hazretlerinin buyurdugu gibi ASLININ ASLININ ASLINI anlamis olsak mesele kalmayacak. (Bkz. Yeni Başlayanlar İçin Mesnevî )

    Eger “modern” yasantimiz içinde Islam ile uyusmayan seyler varsa (ki var) bunlari temizlemek gerekir diye düsünüyorum. Islam’in bize degil bizim Islam’a uymamiz gerekir.

    Söylemesi kolay, yapmasi zor 🙂

    Nereden baslasak? Akil ile imanin evlenmesinden tabi ki, bakiniz Hz Gazâlî

    Diyeceksiniz ki “bütün bunlari okuyup sindirmek vakit alir” eh, orasi öyle ama islanmadan da balik tutulmaz ki, hem bu balik baska balik, Hz Gazâlî ile balik tutmak da ne büyük seref :))

    Bunca zamandir sitemize emek veriyorsunuz, artik daha kidemli yorumcularin arasina katilma vaktiniz geliyor belki de?

    Selamlarim ve muhabbetlerimle

  4. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 1, 2010 | Reply

    Cok tesekkurler,

    Batida, batililarda gozlemledigim bir sey, hayata daha pozitif bakiyor olmalariydi. O “acimasiz, kapitalist sistemin carklari arasinda ezilmis, zengin ama mutsuz” olduklarini zannettigim insanlarin aslinda hayata bizden daha iyi tutunduklarini gordum. Batinin gelismisliginin yalnizca somurgeci olmalarina, dunyanin ganimetlerini somurmelerine baglamak da cok isabetli degil bence. Avrupa’da bir cok insan tanidim, bir tek dikili agaci yok, dusuk bir maasla calisiyor, hic bir guvencesi yok. Ama, evine is getirmiyor, 2. bir is aramiyor, ozel hayatindan taviz vermiyor, hafta sonu bisiklete binmeyi, dogaya acilmayi ihmal etmiyor. Sasirtici olarak, insani olarak da cok iyiler, yardimseverler. Ornegin, couchsurfing diye bir websitesi var. Bu site bir sosyal paylasim sitesi gibi. Bu site uzerinden uluslararasi gezginler, gittikleri ulkelerde evlerini uluslararasi ziyaretcilere acmis olan kisilere evlerinde kalma talebi gonderiyorlar. Talebi alan ev sahibi kabul ederse, hic tanimadigi, daha once hic tanismadigi bir milletten birini evinde mesela 1 hafta misafir ediyor. Bu talebi gonderen kisi bayan da olabiliyor, erkek de. Burada hic bir parasal iliski yok. Websitesi tamamen kar amaci gutmeyen bir platform. Evine misafir kabul edenler para istemiyor. Ziyarete gelenler belese getirmek icin de bunu yapabiliyor. Bunu acikca ifade edenler de var. Ancak, bu evini acanlar icin bir sakinca teskil etmiyor. Hem karsimdakine bir faydam olsun, hem de farkli kulturden biriyle arkadaslik edineyim diyor. Ama, gelin gorun ki, bu bizim dinimize de, aile yapimiza da aykiri. Bir kere, bizde yalniz bekar hayati denilen sey cok yaygin degil. Evime gelmek isteyebilecek kisi bir bayan da olabiliyor. Hatta bazen evli bir bayan. Evde bos oda yoksa, ayni odada kaliyor. Tabi ki cinsel suiistimale cok acik ve nadir de olsa bu da yapiliyor. Liberalizmin bu boyutu da var. Sosyal liberalizm, cinsel ozgurluk vb. kavramlari da iceriyor. Tamamen parasal faydayi esas alan, kati bir liberalizm degil. Bu anlamda, mesela Isvec, ABD’den cok daha farkli.

    Simdi, kulaga cok hos gelen bu tarz bir liberalizm, bizim dinimize de, aile yapimiza da son derece ters. Ve Avrupa’da TV’larda reklami yapilan boyle bir websitesinden, Turkiye’de bahsedilemez bile sanirim. Yok mu, var, bilhassa Istanbul’da bu siteye uye, bir cok insan var. Ama, dusununsenize, tarihi-turistik sehir olan Sanliurfa’ya boyle kizli-erkekli 3-4 kisilik bir grup geliyor, ve oradan birine “sizde kalabilir miyiz?” diye teklif gonderiyor. Iste, Avrupa’da, bilhassa Turklerin yogun yasadigi ulkelerde Turklerin aldigi en buyuk elestiri “anti-sosyallik, icine kapanik bir kultur olmak”. “Bizim kulturumuzde, dinimizde bunlara yer yok” deyince de, “e siz napiyorsunuz sosyallesmek icin, hayattan nasil keyif aliyorsunuz?” diye sorduklarinda hakikaten verecek fazla bir cevap yok. Cunku, hakikaten bizim kulturumuzde “hayattan keyif almak” diye bir kavram yok. Bunu farkettim.

    Simdi merak ettigim husus, AB’ne girerken (girecegimizi hic sanmiyorum ama), bu kulture hayir mi diyecegiz, yoksa yuzyillardir yaptigimiz gibi yavas yavas uyum saglamaya mi calisacagiz? O arada da 2 kultur arasinda kalip bocalamalar, kusak catismalari falan da cabasi… Bir yandan, evlenmeden once cinsellik tecrubesi yasamak isteyen gencler, ote yandan bu genclerin muruvvetini gormek icin yanip tutusan anne-babalar…

    Bugun dahi, gencler bir cok degisik programla AB’ne, ABD’ye gidiyor. Orada ozgurlugun tadini bir kez aldiklarinda Turkiye artik onlara cok yavan geliyor. O renkli yasam, o eglence ortami… Donmek istemeyen cok. Bir de batida insanlar daha durust (gordugum ve gorenlerle konustugum kadariyla). Bizde, her gencin ayri bir problemi var. Iki kultur arasinda kalmislik malesef yuzyillardir bizi bitirdi. “Turk gibi sigara icen” ifadesini ortaya cikardi. Hayattan bezmis o kadar cok insan var ki disarida… Agresif, tahammulsuz bir toplum haline geldik. Son yillarda yasanan goreceli liberallesme, yine de Avrupa’daki sosyal liberallesmeyle kiyaslanamayacak duzeyde.

    Avrupa’dan gelince TV’lari acmak, gazetelere bakmak bile yeterli. Daha havalimaninda tartisan, kavga eden insanlar, gazete mansetlerinde polemikler, billboardlarda “onemli kisiler”, reklam bombardimani, her tarafta neredeyse zorla birseyler satmaya calisanlar, trafik kesmekesi, gurultu, dogadan uzaklik, kavga-dovus, taksiyi onune kirip “nereye abi? goturelim…” diye diye metrelerce benimle beraber gelen taksiciler, omuz atip “ne vuruyon la?” diyenler, TV’larda kotu haberler, gulmeyen insanlar, sigara cilginligi… Boyle bir liberallesmedense sosyalizmi ya da islami bir devleti tercih ederim.

  5. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 1, 2010 | Reply

    Bir de yapilan bir arastirma sonucuna gore, muslumanlarin en mutlu yasadiklari ulke ABD. Islami fikirlerin en ozgurce ve etkin sekilde yayilabildigi ulke ayni zamanda.

  6. Yazan:cb Tarih: Jun 2, 2010 | Reply

    harika bir yazı olmuş,eleştirisi sağlam,yönlendirmesi yapıcı,dolu dolu, çok zengin. sevgili mehmet yılmaz tebrik ederim.

    mehmet yılmaz yazılarından ‘kaynak yazılar’ kısmına üst sıradan girecek kadar içi doldurulmuş bir yazı.

    zihnen çok yorgun olduğum için tam hakkını veremedim yine okuyacağım.

  7. Yazan:aziz yılmaz Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Sevgili Mehmet kardeşim,

    Evvela bir itirafla başlayayım.Hem itiraf hem iltifat:)
    Makalelerinizi yorumlamak gerçekten çok zor.Neden diyecek olursanız,makaleden çok birer kitap gibi hepsi.Bir iki satırla iştirak edeyim diyorum ama kolay mı,akademik tez hazırlarlar gibi hissediyorum.

    Bu nedenle öncelikle titizliğiniz,konuyu detaylandırma çabasına verdiğiniz önem gerçekten takdire değer.Gönlünüze,yüreğinize,emeğinize sağlık diyorum.Dilerim bu çağlayan gibi enerjiniz hiç tükenmez ve bizler de bundan istifade etmeye devam ederiz.

    Konuya dönecek olursak,sanırım sadece benim için değil göreli ahlak konusu hakikatten sorgulamak isteyen her birey için iki tarafı keskin bir kılıç gibidir.

    Bir yandan insanın doğuştan sahip olduğu haklar…Bu hakların toplumda belirli bir nizama oturtulması;adelet,eşitlik,özgürlük gibi değerlerin uygulanabilirliği…Diğer yandan bu konudan çok da ayrı tutulmaması gereken özgürlük fetişizminin olası sonuçları,riskleri.Velhasıl son derce hassas bir denge var.Tutturmak bir hayli zor…Ağırlığın bir tarafa kayması dengeleri her an alt üst edebiliyor.

    İşte din ve liberalizm(ve diğer modern ideolojiler),manevi inanç ile seküler felsefe bir araya getirilip tartışıldığında bu hassasiyet kaçınılmaz oluyor.

    Zira liberalizm dışındaki modern ideolojilerle dini refaransların ortak bir özelliği var:Disiplin ve kurallar.Sınırlayıcı kuralların olduğu yerde özgürlüklerin sınırları başlar.Sosyalizm/komünizm gibi ideolojiler özel mülküyeti,serbest tşebbüsü sınırlar.İdealleri köreltir ve her şeyden önce eşitlik temeli üzerine kurulmasına karşın bireyin kendi olma hakkını kısıtlar.Ayrıca adına poletarya dedikleri bir diktatoryaya dolayısıyla belirli bir sınıfın çıkarlarına hizmet ederek bu konsesüse dahil olmak istemeyen bir diğer kitleyi yok sayar.Dolayısıyla özgür irade ve bireysel tercihleri dıştalayan kırmızı çizgileriyle zaten aynılaştırıcı,tektipleştirici bir kollektif toplum modeli yaratmaktadır.Ki zaten yaşanan tecrübeler pek de “iyi”bir reçete olmadığının kanıtıdır.Dinler ise bundan kısmen farklıdır.Ancak bir noktada benzer kısıtlayıcı durum dini referanslı yönetimler veya yaşam biçimi için de geçerlidir.Burada da eksiksiz uygulanması durumunda pek çok bireysel özgürlük alanı daralacaktır.Zira aslolan bireyin kendi tercihleri değil,mutlak doğru kabul edilen/varsayılan dini esaslar olmaktadır.

    Liberalizm ise kısmen bu disiplini yumuşatmayı amaçlayan orta yoldur.Lakin herkesin dilediği gibi hareket etmeyi öngören bu esnek yapı da maalesef beklenen sonucu vermekten oldukça uzaktır.Zira sınırsız özgürlük,kaosun sona erdirilmesi bir yana yeni kaoslar yaratmıştır ve yaratmaya da devam etmektedir.Her şeyden önemlisi Liberalizm ahlak üretemez,üretememiştir.Zira Liberalizmin ahlakı bu fikrin meşrulaştımasına bir payanda oluştumaktan öte insanlığa ekstradan bir şey katamaz.Buna kendi sistemini üreten ahlak da diyebiliriz.Ben şahsen almak istemiyorum.Bırakınız yapsınlar felsefesi bugün Filistin halkını dünyadan tecrit etmiştir.En masum taleple “ben de varım”diyen filistin halkının çektiği tüm acılar Liberalizm dediğimiz modelin ürünüdür.Bombalar bu sistemin icadı olarak üretilmiş ve kullanıcıları da bu sistemden ilham almıştır.

    Özetle Liberalizmin dünyayı cennete çevirceği fikri koca bir yalan ve aldatmacadan ibaret.

    Ancak diğer yandan ister modern ideoloji patentli kurallar,ister dini inanç referanslı kurallar olsun…bunların da ahlaklı,eşit,özgür bireylerin yaşam bulacağı bir manevi boyuta taşınması kaçınılmaz gibi görünüyor.Bunun da tek adresi vicdandır.Eğer rehber vicdansa ve eğer merkezinde insanı önceleyen manevi boyut varsa kurallar da özgürlükler de insan hanemize artı puan getirecektir.Değilse adını her ne koyarsak koyalım her tasarımız elimizde patlayan bir silaha dönüşecektir.

    Biliyorum çözüme dair çok şey üretemediğimin farkındayım.Oldukça da karışık oldu.Ancak n’aparsınız seçtiğiniz konu daha fazlasına izin vermiyor.Bu da beşer olma yanımızdan kaynaklı olsa gerek.

    Bu güzel paylaşım için teşekkür ediyor selamlarımı iletiyorum.

  8. Yazan:MY Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Eyv. Cemile, bu son Israil saldirganligi hepimizi derinden sarsti, ama üzüldüm diyemiyorum, hatta belki seni sasirtacagim ama ölen kardeslerimize imrendim.

    biliyorsun intihar saldirisi vb olaylara karsiyim, Filistin için bile ölerek degil umut ile yasayarak çözüm bulunmasini istiyorum. Ama aç çocuklara ekmek ve ilaç tasiyarak ölüme kavusan bu insanlara imrenMEmek mümkün mü?

    Üstelik Israil benim gibi iNADINA BARIS diyen Müslümanlari bile bu hale sokabildiyse var sen “normal” Müslümanlarin halini düsün.

    Üstelik olayin sonuçlari çok agir olacak Israil için, bütün dünya görecek ki o korkulan Israil ve meshur “yahudi lobisi” aslinda kagittan bir kaplanmis.

    Zannediyorum yakinda bir sürü gemi, konvoy, ne varsa herkes Gazze’ye kosacak, Israil artik ambargoyu kaldirmak zorunda kalacak.

    Bu sebeple ölen kardeslerimiz hem Ahiret’te hem de bu dünyada muzaffer olacaklar ins.

    simdi nefsimize hakim olmak ve Israil nefretiyle Yahudi nefretini ayird etmek gerekiyor. Bu yolda israr edebilirsek Israil kendisi silinip gidecek haritadan, askeri bir operasyona bile gerek kalmayacak. Üstelik Yahudiler de bize tesekkür edecek onlari bu Ergenekonsu yapidan kurtardigimiz için 🙂

  9. Yazan:MY Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Tayfun Bey gözlemlerinizi ve alternatif bakis açilarinizi paylastiginiz için tesekkür ediyorum. Bati ile ilgili çok ön yargi var. Oysa sizin de dediginiz gibi her bati ülkesi birbirinden çok farkli. Hatta Fransa’ya bakin, Türkiye’den daha küçük ve bir çok bakimdan daha homojen, standart bir ülkedir. Buna ragmen Güney Fransa (Marsilya, Lyon, Bordeaux,..) kuzeyden yani Belçika veya Alman sinirina yakin yerlerden çok farklidir. deger yargilari da farklidir, kadin-erkek iliskileri de.

    Bizim AB’ye girmemizi bilmiyorum ama yakinda AB gelip Türkiye’ye siginirsa sasirmayin 🙂

    Liberalizm ugruna demokrasiyi feda ettiler, 10 yila kalmaz büyük bir devrim yasanacak AB bünyesinde. Sanirim Brüksel’de kurmaya çalistiklari merkezi idare lobilerin elinde tam bir kukla olacak ve AB sadece bir dis ticaret klübü olarak sürdürecek varligini.

    Sayet bu olursa ki Ingiltere’nin ve Recep TayyipErdogan’in istegi de bu, Türkiye kazançli çikar. Bakalim, zaman ne gösterir.

  10. Yazan:Ekrem Senai Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Liberaller, liberalizmin ahlak üretmemesini bir kusur saymıyorlar. Saysalar bile bunu çok önemsemiyorlar. Ahlakı sistemlerin değil, bireylerin üretebileceğini düşünüyorlar, yani işi bireylere paslıyorlar. Aziz bey’in bahsettiği gibi bir ahlak sisteminin kurallar içermesi gerektiği, fakat bu durumda da özgürlüklerin kısıtlanacağını düşünüyorlar ve özgürlük/ahlak arasında özgürlükten yana bir tercihte bulunuyorlar. Bu da liberalizm’i bahsettiğin gibi ahlak’sız yapıyor.
    Tayfun bey’in bahsettiği gibi, bu özgürlük tercihi bazı bireyleri mutlu ediyor. Sorun şu ki, bu bazı bireylerin mutluluğu için çok daha fazlası mutsuz oluyor. Çünkü özgürlük, yanında kayıtsızlık ve bencilliği de getiriyor.
    Eğer kurşun kalem örneği doğru olsaydı bunun gerçekleştiğini görürdük. Fakat gördüğümüz gerçek şu: Çin’de sosyal güvenceden mahrum ve karın tokluğuna çalışan fabrika işçileri birer birer intihar etmeye başladılar. Avrupa’da bir kadının altın gerdanlık takıp mutlu olmasının bedeli Afrika’da binlerce işçinin 20’li yaşlarında ölmeye eyvallah demesi. Amerika’daki adamın cipine benzin doldurup gezmesinin bedeli Irak’ta binlerce insanın yaşamı. Zenginliğin tepeden aşağı doğru yayılması zırvası da çökmüş durumda. Şirket CEO’ları için başarı, önceki seneye göre “daha fazla” kar yapmış olmak. Hep “daha fazlası” hedefleniyor. Bunun dünyayı getirdiği nokta şu: Küresel dev şirketler… Büyümeye kalkışan bir orta ölçekli şirketi spekülasyonlarla, gerekirse zararına satış yapıp piyasadan silme kabiliyetinde olan ve sonra dayanamaz noktaya gelince üç kuruş verip satın alan şirketler. Paranın kutuplaşması… Servetin küçük bir bölümünün dağıtılıp devasa kısmının ise “daha fazlası” için biriktirilmesi.
    Para üzerinden para ticareti. Etiğin sadece “prestij kaybı” olmasın deyu önemsendiği ve ama nasıl oluyorsa 3.dünya ülkelerindeki faaliyetlerde askıya alındığı, “böylesi işine geldiği” için ikiyüzlülüğün ayyuka çıktığı bir sistem.
    Ahlak sınırlayıcıdır, özgürlükleri yok eder. Ama adaleti temin eder. Bir insanın mutluluğu diğerlerinin sömürülmesi sonucu olmamalı.
    Ahlak, özgürlüğe tercih edilmeli. Liberalizm evrilip ahlaklı bir sistem vadedebilir mi bilmiyorum. Ama mevcut sistemin bütün foyası ortada. Böyle gitmeyeceği kesin.

  11. Yazan:aziz yılmaz Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Ahlak sınırlayıcıdır, özgürlükleri yok eder. Ama adaleti temin eder. Bir insanın mutluluğu diğerlerinin sömürülmesi sonucu olmamalı.
    Ahlak, özgürlüğe tercih edilmeli. Liberalizm evrilip ahlaklı bir sistem vadedebilir mi bilmiyorum. Ama mevcut sistemin bütün foyası ortada. Böyle gitmeyeceği kesin.(Ekrem Senai)

    Kesinlikle katılıyorum.Sömürü ve talanla elde edilen mutluluk da bir “özgürlükten”beslenir,ama acaba ne kadar ahlaklıdır? Ahlaki yönü sorunlu ve tartışılır olan düşünce veya sistemler özgürlük vadedebilir fakat adaleti temin etmeleri kuşkuludur.Manzara ortada çünkü.

  12. Yazan:Ekrem Senai Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Geçenlerde Çin’de bir fabrikayı ziyaret eden arkadaşımdan dinledim. Çin’de işçilerin hiçbir sosyal güvenceleri yok. Günlük karınlarını doyurmak için gerekli parayı alıyorlar. Adam iş kazası geçirip parmaklarını/kolunu kaybediyor ve ertesi gün işe geliyor. Çünkü başka yapabileceği bir şey yok. Para kazanmak zorunda…
    Küresel şirketler de bütün üretimini Çin’e kaydırıyor. Çünkü “işçilik ucuz!”.
    Şirketimizin etik ahlak değerleri diye çarşaf çarşaf liste yayınlayan nice küresel şirket Çin’de işçilik neden bu kadar ucuz, bu adamların bu şekilde çalışması adil mi diye sormuyor. Çünkü “işine geliyor!”. Onun problemi değil çünkü. O “kar” hanesine yazılana bakıyor.
    “BİZ ÇALIŞANLARIMIZI ÖNEMSİYORUZ” diye tabelalar asan, gerim gerim gerinen, İnsan Kaynakları Departmanları, sistemleri filan kuran şirketlerin Çin’de, Hindistan’da, Afrika’daki işletmelerini bir geziverin.
    Etik diye sunulan şeyin de aslında bir pazarlama unsuru olduğunu ve bu heriflerin tek derdinin para olduğunu, ve bu sistemi besleyenin de ahlak’sız liberalizm olduğunu görün.

  13. Yazan:Mehmet Yılmaz Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Aziz Bey Selam,
    Güzel sözleriniz için tesekkür ediyorum,

    “.Dilerim bu çağlayan gibi enerjiniz hiç tükenmez ve bizler de bundan istifade etmeye devam ederiz.”(AY)

    Demissiniz, ortada bir enerji var ama benim degil 🙂 walla, geçenlerde bir okur “sizin sitede bir tilsim var” diyordu. Yorumculardan yazarlara ve yazarlardan yine yorumculara akan bir enerji var, bir muhabbet var, hamdolsun Bütün Enerjilerin Sahibi’ne, Muhabbet’in Kaynagi’na.
    Liberalizmin totatiler rejimlerin karsisina dikilmesi konusunda haklisiniz. Özellikle su sôzlerinize katiliyorum:

    “liberalizm dışındaki modern ideolojilerle dini refaransların ortak bir özelliği var:Disiplin ve kurallar.Sınırlayıcı kuralların olduğu yerde özgürlüklerin sınırları başlar.Sosyalizm/komünizm gibi ideolojiler özel mülküyeti,serbest tşebbüsü sınırlar.İdealleri köreltir ve her şeyden önce eşitlik temeli üzerine kurulmasına karşın bireyin kendi olma hakkını kısıtlar.Ayrıca adına poletarya dedikleri bir diktatoryaya dolayısıyla belirli bir sınıfın çıkarlarına hizmet ederek bu konsesüse dahil olmak istemeyen bir diğer kitleyi yok sayar”(AY)

    Ne var ki fanatik liberalizm biraz fanatik feminizme benziyor. Kadin haklarini savunmak için erkek haklarini çignemek ne kadar saçma ise ulus-devletin kaliplarina direnmek için de bütün kurallari, yasalari, yasaklari çignemek o derecede anlamsiz.
    Daha dogrusu bu AKLI KULLANMA denen seyin tam tersi. Mesela kimi “islamcilar” gavur icadi diye batidan gelen seylere karsi çikarlar. Bu batiya hayran olmak gibidir, biri batiya endeksli, ôteki batiya TERSiNDEN endeklsi 🙂
    Liberalizmin böyle bir iç hastaligi var, “istemezüüük!” derken totalitarizme tersinden endeksli gidiyorlar.
    Yorumunuzun sonunda “Biliyorum çözüme dair çok şey üretemediğimin farkındayım” diyorsunuz ama aslinda kilit noktalardan birini göstermissiniz parmakla. Nedir? Yine sizden dinleyelim:

    “Bunun da tek adresi vicdandır.Eğer rehber vicdansa ve eğer merkezinde insanı önceleyen manevi boyut varsa kurallar da özgürlükler de insan hanemize artı puan getirecektir.Değilse adını her ne koyarsak koyalım her tasarımız elimizde patlayan bir silaha dönüşecektir.” (AY)

    Burasi çok mühim, insan özgürlükten korkuyor çünkü özgürlük demek sorumluluk demek. (Eric Fromm amcam çok iyi anlatir bunu Özgürlükten Kaçis adli kitabinda). Bu sorumluluktan kaçmak için insanlar Hakikat’in (yani özgür olduklari bilgisinin) yerini alabilecek narkozlar ariyorlar :
    Ne mutlu Türküm diyene, Türk iyidir, üstündür, ötekiler köitüdür, Kürtler, Ermeniler,…. Ulu Önder Atatürk’ü takip et!
    Alman irki üstündür, Hitler’i takip et,
    Islam üstündür, Humeyni’yi yakip et!
    Piyasa neticesinde ne olursa iyidir, Piyasa’yi takip et….
    Simdi Islam kismina bakalim, Islam’i takip etmenin ne kötûlügü olabilir degil mi? Ama Humeyni veya bir baskasi kendini “uzman / imam / mehdi / O’nun ayeti” filan ilan ederse ne oluyor? “Artik vicdan’a gerek yok, sizin yerinize dûsünen bir imam / devlet / anayasa mahkemesi / kemalist elitler var, düsünmenize, zulümlere üzülmenize gerek yok” deniyor.
    Yani itaat etmek çok daha konforlu özgür oldugumuz Hakikat’ini kabul etmektense…
    Bu sebeple yukaridaki sözleriniz çok önemli.
    Çözüm nedir? Aslinda çözüm aramayi birakmaktir gerçek çözüm. Yani bir rejim, bir din veya bir ideolojinin otomatik vitesinden medet ummayi terk etmektir. Islam? “Bana Islam yeter!” diyenlere sunu sormak lazim, neden bu dini seçtin? Aklin ve kalbin tasdik ettigi için degil mi? Ya simdi neden aklini ve kalbini iman askisina asiyorsun? Müslüman olmak sorumluluklarindan kaçmak midir yoksa TERSiNE sorumlu oldugunu kabul etmek midir?
    Vicdan’i, Hakikat’i, özetle Insan’ligi Müslümanligin önüne koymaliyiz, biliyorum tersi kadar konforlu degil ama araba çekmez atlari, atlardir arabayi çeken 🙂

    Ve Hz. Gazâlî’nin buyurdugu gibi “Akil Dinin Müzekkisidir” yani Islam’a güvenmemizi saglayan, mahkeme sahidine kefil olan gibidir.

    Selam, sevgi ve muhabbetlerimle

  14. Yazan:aziz yılmaz Tarih: Jun 3, 2010 | Reply

    Ekrem bey,

    Çin örneğini vermeniz çok isabetli olmuş.Kaderin cilvesine bakın ki,insanların her türlü sosyal güvenceden yoksun şekilde köle muamalesi görerek çalıştırıldıkları yer komünist rejimle yönetilen bir ülke.

    Oysa Komünizm eşitlik ve adalet dağıtma iddasındaydı.Dünya halklarının bir dönem ağır bedeller ödeyerek bu ideolojiye umut bağlamaları bundandı.Gelin görün ki bugün o parlak vaatlerin peşinde sürüklenen geniş insan kitlelerinin payına karın tokluğuna köle gibi çalışmak düşmüştür.

    Ancak asıl gariplik,komünist rejimlerin yarattığı bu hayal kırıklığından ibaret değil.Daha da garabet olanı,Liberalizmin(katı ideolojilere sözde alternatif olma iddiasındayken)insan emeğinin vahşice sömürülmesine değil de sermayenin adresine itiraz etmiş olması.Açıkçası,kaygının nedeni tekelci sermayenin varlığı,bu yapının yolaçtığı sömürü ve adeletsizlik değil;asıl dertleri bu yapının “hangi el”de toplandığıdır.İş kazalarına,özlük haklarına,emek sömürüsüne sessiz kalınırken Devlet/ulus devlet karşıtlığı vs yaygaradan öte bir anlam ifade etmiyor.Zira sermaye birikimi ve ekonomi kontrölünün devlet tekelinde ya da devletten bağımsız kartellerin/uluslarası şirketlerin denetiminde oluşu sömürüyü de,adaletsiliği de ortadan kaldırmıyor.Dolayısıyla kötü çalışma koşulları,ucuz işgücü,soyal güvence yoksunluğu gibi sorunların liberallerin ilgi alanlarına pek girmemiş olması,meseleye insani özgürlüklerden ziyada sınıfsal çıkarlar temelinde yaklaştıklarını yeterimce açıklıyor.

    Tabii doğrudan bunu söyleyemeyeceklerine göre mümkün mertebe şirin göstermeleri icap edecek:)

    “Bireysel hak ve özgürlükler”,”hür teşebbüs”,”mülkiyet hakkı”vb söylemler bu açıdan biçilmiş kaftan…bir çok kusuru,açığı,gediği örtecek birer kamuflaj işlevi görüyor.Lakin “görünen köy kılavuz istemez”.

  15. Yazan:anarko-kapitalist Tarih: Jun 6, 2010 | Reply

    yazıda eleştirilecek nokta çok ama vaktim olmadığı için bir kaçına değineceğim.

    liberalizm, devlet yada diğer bireyler ahlak dayatamaz der. ama siz buna, liberaller ahlaksızdır dersiniz. halbuki liberalizm din filan değildir, “ahlaksız” toplumu terbiye etmek gibi bir amacı yoktur. tabi size göre kemalizm gibi din olacak ki tepeden toplumu düzeltecek “adam” edecek. ahlaksızlık dediğimiz şeyler kime göre neye göredir, türkiyenin doğusunda büyük karşısında ayak üstüste atmak veya sigara içmek ayıptır ama batı avrupada öyle bir ayıp yoktur. tarikatlerde müridin sesinin mürşidden yüksek çıkması ayıptır ama üniversitelerde böyle bir şey yoktur. onun içindir ki liberalizmde ahlakı bireylere bırakır, isteyen mürid olur isteyen züppe üniversite öğrencisi. liberaller dışındaki güruh genelde kendilerini tanrı olarak gördükleri için(ya kardeşim ayıptır bu ne ahlaksızlık doğrusu böyle olmalı, iki tane sallandıracan bunlardan) neyin ahlaklı neyin ahlaksız olduğuna karar verirler. genel geçer ahlak teorileri vardı çünkü tanrıdır onlar bilirler herşeyi.

    halepçedeki bombayı devlet atmıştır, şirket yetkilileri değil. tabi devlette liberal olmayınca pek ala diyebilir, ya bu kürtler “ahlaksız” öldürelim topluma kötü örnek olmasınlar.

    tabi birde başkasının parasını nasıl harcıyacağına biz karar vermeliyiz değil mi şekerlerim. zengin adam bilmez nasıl harcayacağını gider 30 bin dolara vertu telefon alır halbuki sana versin o parayı değil mi? yahu sanane istediği yere harcar adam. fakirede verir vertu da alır.

  16. Yazan:aziz yılmaz Tarih: Jun 6, 2010 | Reply

    @anarko-kapitalist,

    “…halbuki liberalizm din filan değildir, “ahlaksız” toplumu terbiye etmek gibi bir amacı yoktur.”demişsiniz.

    İyi hoş da,herhangi bir sistem veya “izm”ahlaksızlık üretiyorsa ne diyeceğiz?Adım hıdır elimden gelen budur”düsturuna tevekkel edip paşa paşa geçinip gitmeli miyiz yoksa.

    Şimdi gelelim şu “bomba üretme/bomba atma” hadisesine.
    “ya bu kürtler “ahlaksız” öldürelim topluma kötü örnek olmasınlar.”dendiğinde,size göre de zannedersem ahlakdışı bir eylem/davranış olmuş oluyor bu.Ama(yine size göre)ahlaksızlığın adresi farklı oluyor,yani buna(ahlaksızlığa)yeltenenler şirketler değil bizzat devlet yönetimleri olmuş oluyor.Peki,sormam icap edecek;devletlerin pervasızca toplu katliam uygulamasına serbestlik tanıyan,eylemlerini icra etmede her türlü silah teknolojisini sunan ve bu şekilde doğa tahribatı ve insanlığın yokedilmesini kolaylaştıranlar sizce ne olmuş oluyor?Yani kimyasal ve nüklüer silahlar üretilmesi,pazarlanması,satışı;bu çarkın uluslarası bağlantıları,işlerliği vs…bütün bu uluslarası “insanı yok etme ticareti”nde ahlaki sorgulamaya değer bir şeyler yok mudur?Yoksa adı şirket,kartel,tröst vs olunca insani yükümlülüklerin hükmü ordan kalkmış mı oluyor.Peki liberalizm diye toz kondurmadığınız kutsal sisteminiz acaba hadisenin bu boyutunda ne tür bir engelleyiciliğe sahip?Yoksa faturayı bir iki totaliter rejime ya da gözü dönmüş diktatöre kesildiğinde aklanmış mı oluyor liberalizminiz.

    Kısacası bomba üretiminde problem yok,bütün suç atanda.Atmasaydı kardeşim,adamlar şirket, atılmasından mesul falan değil.Öyle mi kapitalist kardeş?

  17. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 6, 2010 | Reply

    halepçedeki bombayı devlet atmıştır, şirket yetkilileri değil. tabi devlette liberal olmayınca pek ala diyebilir, ya bu kürtler “ahlaksız” öldürelim topluma kötü örnek olmasınlar.

    Bildigimiz Saddam liberalizm dusmani, nasyonal sosyalist bir diktatordu. Onun attigi fuzeler liberallesmenin degil, liberalleseMEmenin bir sonucudur. George Bush da liberal veya demokrat degildi. Onun doneminde, Amerikalilar ciddi bir sikiyonetim sureci yasadilar. Polis devlete dondu ABD onun yuzunden. Irak’ta yasanan trajedi liberalizmin bir sonucu degildir.

  18. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 6, 2010 | Reply

    @ Aziz,

    Kısacası bomba üretiminde problem yok,bütün suç atanda.Atmasaydı kardeşim,adamlar şirket, atılmasından mesul falan değil.Öyle mi kapitalist kardeş?

    “GÜÇ İNSANI YOZLAŞTIRMAZ; AMA ELLERİNE GÜÇ GEÇERSE, APTALLAR GÜCÜ YOZLAŞTIRIR”
    – George Bernard Shaw

  19. Yazan:Olcayto Tan Haskol Tarih: Jun 7, 2010 | Reply

    tabi birde başkasının parasını nasıl harcıyacağına biz karar vermeliyiz değil mi şekerlerim. zengin adam bilmez nasıl harcayacağını gider 30 bin dolara vertu telefon alır halbuki sana versin o parayı değil mi? yahu sanane istediği yere harcar adam. fakirede verir vertu da alır.

    Peki bu durumda onun mülkünün onun olmasının meşru dayanağı nedir?

    Madem doğal düzen adamın biride o vertu telefona sahip zengin adama bir şey sokuverir telefonunu elinden alır. Arabaları kaçırır parçalar satar. Bir süre sonra bu toplumsal bir düzen haline dönüşür mülkiyeti korumakla görevli kamu görevlileri dahi mülkiyetin bedelinin ödenmediği meşru olmadığı bir toplumda mülkü koruyamaz olur. İzmir’de Kuruçay’da 10 yaşındaki çocuklar polise leblebi atarlar. Ankara Çinçin, İstanbul tarlabaşı buraya polis giremez. Neden?

    Bu zihniyet yüzünden mülk sahibi mülkün meşruiyeti için bir sürü ahlaki dayanaklar, erdemler üretiyor atıp tutuyor. Ama kötü bölüşüm için sistemli bir çare arandığında ahlak dayatılmış oluyor. Bırakın ahlaki referansı böyle sallapati bir sistemde ortaya çıkan negatif dışsallıklar yapılacak sosyal yardım maliyetlerini defalarca katlar.

    Yarın bir gün istanbul’da aç kalırsam vertu telefonla yakalamıyım o arkadaşı. Beni de negatif dışsallıklara yazın.

  20. Yazan:Tayfun_Korkut Tarih: Jun 7, 2010 | Reply

    @ Olcayto

    Peki bu durumda onun mülkünün onun olmasının meşru dayanağı nedir?

    Eger, emegiyle kazandiysa parasini; o okul asan, calismayan, asalak gibi yasamayi kendine aliskanlik haline getirmis, “devlet bize baksin”ci haysiyetsiz kisiler tembelce yasayip, hayatin keyfini surerken, serserilik yaparken, rajon keserken, kucuk dunyalarinin krallariyken; o en guzel caglarini calisarak calisarak ve daha cok calisarak geciren “asosyal” kisinin, o yasanmayan serserilik zevklerinden feragat etmesine karsilik hakettigi ayricaliktir. Ve daha sonra o asalaklarin gelip bir de bu kisinin malina mulkune goz dikmeye hakki yoktur. Bu serserilerin olmayi hakettigi yer parmakliklarina arkasidir.

    Eger mali calinacak birisi varsa, o da haram parayla zengin olanlardir. Her zenginin parasi mubah degildir efendim! Alin teriyle zengin olmus bir cok insan da vardir.

  21. Yazan:Olcayto Tan Haskol Tarih: Jun 7, 2010 | Reply

    Eger mali calinacak birisi varsa, o da haram parayla zengin olanlardir. Her zenginin parasi mubah degildir efendim! Alin teriyle zengin olmus bir cok insan da vardir.

    Elbette ben zengin=kötü demedim. Bir insan temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamazken bir diğerinin sıradan bir tüketim malına veblen eğilimler yüklemesini onu aşırı tüketmesini eleştirdim.

    Madem zengin adamın parasını nasıl harcayacağına karışamayız o zaman ben eleştiri yaptığım zaman neden mülk sahibinin mülkünü meşru göstermeye çalışıyorsunuz? Adam çalışıyor çabalıyor didiniyor falan diğer kötü fakirler hep sorumsuz tipler neden “o” zengin adam erdem sahibi?

    Peki durum tersiyse ne olacak hiç bir şey üretmeyen hayata hiç bir şey katmayan bir adam ailesinden devraldığı mülkle geçimini sürdürüp lüks tüketiyor olsun. Ya da varlık sahibi olmayan için durum ters ise ne olacak? Adamlar çalışıyor didiniyor yinede durumları itibariyle varlık elde edemiyorlarsa? Ya da yeterince yetenekli değillerse ve bakmakla yükümlü oldukları aileleri varsa bu ailenin çocukları açlığa mı mahkum edilecek?

    Birleşik devletlerden her 4 zenciden 3’ünün suça karışması ve çok azının lisans üstü eğitime sahip olması zenginlikle ilişkilendirilemez değil mi? Getto’da yaşayan aile çocuklarının gelecekte de benzer bir sosyo-ekonomik sınıfa mahkum olmaları daha az eğitim almaları daha çok suç işlemeleri de fakirlikle yüzde yüz koreledir neredeyse.

    Ama bu ve bunun gibi asalakların neden suç işlediğini sormak yerine , onları suç işlemelerinden dolayı parmaklıklar arkasına tıkmayı tercih ediyorsun.

    Çünkü onlar mahkum oldukları hayat yüzünden asalaktırlar serseridirler şudurlar budurlar. Ama kazandığı yüklü meblağı sosyal projelere harcayarak bu insanlara el uzatmak yerine aşırı lüks ürünleri tüketenler bunlara duyarsız kalanlar katiyen sorumlu değildirler.

  1. 7 Trackback(s)

  2. Jun 21, 2010: Liberalizm’in kusurları(4): Birey Fetişizmi : Derin Düşünce
  3. Jul 19, 2010: Son 90 günde en çok okunan ve tartışılan yazılar : Derin Düşünce
  4. Feb 1, 2011: Vodafone: Paran Kadar Konuş! - Liberal Bir Ahlâksızlık Örneği : Derin Düşünce
  5. Mar 27, 2011: Yeni başlayanlar için “Müslüman” Marx : Derin Düşünce
  6. Apr 27, 2011: “Din Toplumun Afyonudur” (Karl Marx) : Derin Düşünce
  7. Jan 10, 2013: Türkiye’de Liberalizm / Liberal Temalar « Serdargunes' Blog
  8. Jun 1, 2015: “Din Toplumun Afyonudur” (Karl Marx)

ÖNEMLİ

--------------------------------------------------------------------

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahipleri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşlere katıldığımız anlamına gelmez.

Hakaret içerse dahi bütün yorumlar birer fikir eseridir. Ama bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatın yine de.

Not: Sitenin ismini dert etmeyin, “derinlik” üzerine bayağı bir geyik yaptık, henüz söylenmemiş bir şey bulmanız oldukça zor :)

Editörle takışmayın, o da bir anne-babanın evlâdıdır, sabrının sınırı vardır. Siz haklı bile olsanız alttan alın, efendilik sizde kalsın.

Sitenin iç işleriyle ilgili yorum yapmayın, aklınıza takılan soruları iletişim kutusundan sorun, kol kırılsın, yen içinde kalsın.

Kendi nezaketinizi bize endekslemeyin, bizden daha nazik olarak bizi utandırın. Yanlış ve eksik şeylerden şikayet etmek yerine bilgi ve yeni bakış açısı sunarak tamamlayın, düzeltin, tevazu ile öğretin bize bildiklerinizi.

Bu kurallara başkasının uyup uymamasına aldırmayın, siz uyun. Bütün yorumları hızla onaylanan EN KIDEMLİ YORUMCULAR arasındaki nizamî yerinizi alın.

--------------------------------------------------------------------
  • Siz de fikrinizi belirtin