İngiliz Hızlı Tren Fiyaskosu: Buharlı Treni İcat Eden Ülke Nasıl Rezil Oldu?
By Jonathan Kucukarabaci on Tem 29, 2025 in Avrupa, Ekonomi, ingiltere, Teknoloji
Sanayi devrimini başlatan, buharlı treni icat eden, demiryolu taşımacılığının öncüsü bir ülke… Bugün ise 200 kilometrelik bir hızlı tren hattını dahi zamanında, bütçesinde ve tam olarak inşa edemeyen bir Birleşik Krallık var karşımızda. High Speed 2 (HS2) adlı proje, yalnızca maliyet aşımı ve gecikmelerle değil, aynı zamanda kötü yönetim ve vizyonsuzlukla da tarihe geçti. Bu, modern İngiltere’nin en büyük alt yapı fiyaskosudur.
Kötü Yönetim, Felaketin Temel Nedeni
HS2 projesi 2009’da duyurulduğunda, hedef 2026’ya kadar Londra’yı Manchester ve Leeds’e bağlayan bir hızlı tren hattı oluşturmaktı. Başlangıçtaki maliyet tahmini yaklaşık 30–37 milyar sterlin civarındaydı. Ancak işler kısa sürede rayından çıktı. Planlar tamamlanmadan başlatılan inşaatlar, sözleşme süreçlerinde risk analizi yapılmaması, yüklenicilere sınırsız bütçe yaratacak şekilde “maliyet+” tipi anlaşmalar yapılması gibi yönetimsel hatalar projeyi çığırından çıkardı.
2020’lere gelindiğinde sadece Londra–Birmingham arasındaki ilk fazın bile 54 ila 66 milyar sterlin arasında bir maliyete ulaşacağı öngörülüyordu. 2025 itibarıyla toplam maliyetin 100 milyar sterlini aşacağı tahmin ediliyor. Her kilometre demiryolu için 220 ila 250 milyon sterlin harcanıyor; bu da Fransa’daki benzer projelere göre 10 kat daha pahalı.
Reddedilen Uyarılar, Kovulan Danışmanlar
Projede görev yapan danışmanlardan bazıları maliyetlerin rayından çıktığını yetkililere bildirmeye çalıştı. Ancak bu kişilere kulak verilmedi, bazıları görevden alındı. HS2 Ltd’nin CEO’su Mark Wild, projeyi “fazla büyük ve kontrolden çıkmış” olarak nitelendirdi ve kimsenin dur demeye cesaret edemediğini söyledi.
Euston istasyonu gibi kritik duraklarda mimari planlar birkaç kez değiştirildi; bu değişiklikler yüz milyonlarca sterlinin boşa gitmesine yol açtı. Sadece bu istasyon için 250 milyon sterlinden fazla harcama yapıldığı hâlde ortada hâlâ bitmiş bir plan yok.
Kısalan Hat, Ucu Açık Gecikmeler
2023 yılında Başbakan Rishi Sunak, projenin Manchester ve Leeds uzantılarını iptal ettiğini açıkladı. Böylece proje yalnızca Londra ile Birmingham arasında sınırlı kaldı. Bu 200 km’lik hattın tamamlanma tarihi bile 2030’ların ortasına sarkmış durumda. 2025 yılı itibarıyla bazı bölümlerde henüz raylar bile döşenmemiş durumda.
Haziran 2025’te Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, HS2 projesini “berbat bir karmaşa” olarak niteledi. Parlamentoya sunulan bir iç rapor, tedarik zincirinde sahtekârlık şüpheleri, sözleşme yönetiminde büyük zafiyetler ve projenin kurumsal yapısının işlevsizliğini ortaya koydu. Bağımsız Stewart raporu ise HS2 Ltd ile Ulaştırma Bakanlığı arasında güven eksikliğine, ciddi nitelikli iş gücü açıklarına ve 89 farklı iyileştirme önerisine dikkat çekti.
Demiryolu Ülkesi Neden Başarısız Oldu?
Birleşik Krallık’ın bu fiyaskoya sürüklenmesinin birkaç temel nedeni var:
- On yıllardır demiryolu altyapısına yatırım yapılmaması nedeniyle ülke demiryolu inşa etme yetkinliğini yitirdi.
- Siyasi istikrarsızlık ve vizyon eksikliği projenin her aşamasında kararların değişmesine yol açtı.
- Maliyet kontrolü yapılamadı; yüklenicilere sınırsız harcama alanı tanındı.
- Çevresel hassasiyetler nedeniyle hat güzergâhı defalarca değiştirildi, pahalı tünel çözümleri tercih edildi.
- Bürokrasi ve süreç odaklı yapı, teknik verimliliğin önüne geçti.
Sonuç: Tren Var, Hız Yok
Birleşik Krallık’ta hâlen 300 km/saat hıza sahip bir iç hat hızlı tren bulunmuyor. Bugün İngilizlerin erişebildiği tek “gerçek” hızlı tren, ülkeyi terk etmelerini sağlayan Eurostar. HS2 ise bir ulusal travmaya dönüştü. İngiltere’nin 21. yüzyıldaki büyük altyapı iddiası, kötü yönetimin ve vizyonsuzluğun tarihi bir örneği olarak ders kitaplarında yerini almaya aday. Buharlı treni icat eden ülke artık kendi trenini zamanında, düzgün ve uygun maliyetle inşa edemiyor.
HS2 Projesinde Bütçe ve Gecikme Özeti
| Aşama | İlk Bütçe (≈2010) | Güncel Tahmin (≈2020–2025) | Planlanan Tamamlanma Tarihi |
|---|---|---|---|
| Tüm proje | £30–37 milyar | £106 milyara kadar veya daha fazla | 2026 hedefi → büyük ihtimalle 2033 sonrası |
| 1. Faz (Londra–Birmingham) | £44–54 milyar | £54–66 milyar (2019 fiyatlarıyla) | Büyük oranda inşa edildi ancak 2025 itibarıyla bazı bölgelere hâlâ ray döşenmedi |
Notlar:
- 1 sterlin ≈ 1,17 euro olarak varsayılırsa, toplam maliyet euro bazında 120 milyara dayanıyor.
- Her bir kilometre hat maliyeti İngiltere’de 220–250 milyon sterlin arası; bu rakam Fransa’daki benzer projelere kıyasla yaklaşık 10 kat fazla.
- Projenin orijinal hatları olan Manchester ve Leeds bağlantıları iptal edildi; sadece Londra–Birmingham arası uygulanıyor.
