Filmler, Çağrışımlar

By Suzan Başarslan on Tem 4, 2008 in Politika, Sinema, Toplum

Türkiye olarak, Alejandro González Inárritu‘nun filmlerinden birindeyiz sanki. Inarrittyu’yu 21 Gram, Paramparça Aşklar ve Köpekler, Babel filmlerinden hatırlarsınız. Tüm bu filmlerde dikkatimi çeken en önemli noktalardan biri, birbirinden bağımsızmış gibi duran tüm parçaların aslında bütünü oluşturduğu ve birbirinden farklı insanların bir şekilde bir kazayla ortak bir anı paylaşmalarıdır. Birbirlerinden farklıdırlar, hayatları farklı, yaşam kültürleri farklı, zevkleri farklı ve hatta dilleri ve dinleri farklı ama bir şekilde aynı ana/olaya tanıklık ederler ve o anın/olayın parçalarından birini oluştururlar. O ortak andan sonra asla aynı insan olamazlar, büyük bir kırılma yaşamışlardır ve alakasız gibi duran küçük bir ayrıntı, yaşam parçası, acı… İnsanları birbirine kopamamacasına bağlar/ayırır. Sorgulamalar, kin, nefret… ve en önemlisi hesaplaşmalar en dibine kadar yaşanır ve tüm taraflar kendi sorgulamalarını bitirmeden, diğerini anlayamazlar ve affedemezler, ne zaman ki sorgulamada asıl sorgulamanın kendilerine karşı olan hesaplaşma olduğunu anlarlar, işte o vakit suçlu görünenin aslında varlığıyla, yaptığıyla suçlu olmadığını anlarlar ve hayat kaldığı yerden devam eder ama asla aynı şekilde değil. Parçalanmış olarak ve bu parçalarla yeni bir bütün oluşturarak.

Türkiye olarak birbirinden çok farklı insan suretlerini oluşturan karakterleri bir genelleme ile bu filmlerin karakteri gibi görürsek, tam da bir kaza anını paylaştığımızı görmemek işten değil. Şu anda her karakter kazanın kendi gördüğü ve kazaya maruz kaldığı anın bakış açısına hapsolmuş durumda. Karşıdakini tanımıyor, kaza anından önceki varsıllığını kaybettiğini anlıyor ve dağılan parçalarla suçu karşısındakine atarak bir hesaplaşmanın sorgulamasını yaşıyor en dibine kadar. Oysa bu sorgulamada kendisini eleştiremez ve hesaplaşması gerekenin kendisi olduğunu göremezse uzayacaktır filmdeki sahneler ta ki karşısındakinin farklı bir hayattan gelse de aynı kazaya uğradığını ve onun da acılarının olduğunu anlayana dek.

Parçalanmış bir Türkiye ve her bir parçada ayrı dünyalar… İşte bu parçaların kimi parçaları tam da bugünlerde kendisiyle hesaplaşmada ve yeni bir bütün oluşturma yolunda.

Film bu noktadan sonra farklı bir yönetmene kayıyor. Inarritu’dan Wachowski kardeşlere.

Wachowski kardeşlerin son filmi V for Vandetta, işte yeni bir bütün oluşturmaya çalışanların içinde oldukları filmin adı. Vandetta’nın kim olduğunun önemi yok ve zaten bu yüzden Vandetta’nın da bir yüzü yok. O, biri olmak zorunda değil, herhangi biri de o olabilir. Birileri elinizden en önemli varlığınızı, siz olma hakkınızı elinizden aldığında -ki bunun adı sadece özgürlük değildir, özgürlük de sizi siz kılmaya yarayan etmenlerden biridir- siz, sadece bir surat olursunuz, bir maske. O maskeyi kimin taşıdığının bir anlamı yoktur. Çocuk ya da yaşlı, inançlı ya da inançsız, solcu ya da sağcı…Vandetta olmak… Bu bir genelleme ya da tektipleşme de değildir. Yapılana karşı bir karşı-duruş sergilemedir, aynı olmak değil, farklı bir’leri bütünlemektir, asla öteki olmak değil, kendin kalmak için ötekiyle aynı duruşu sergilemektir. Öteki kavramına kızsa da kimileri, aslında herkes diğeri için ötekidir. Önemli olan öteki kavramı değil, öteki kavramının da kendisi için ‘ben’ olduğunu algılamak ve her ben’e kendi ben’in için istediğini isteyebilmektir. Vandetta’daki maske budur aslında, her surat bir ben’dir, ve her ben öteki’nin öteki’sidir.

Aynı saatte, aynı mekanda, aynı taleple, aynı haklarla, aynı şeyi isteyerek durursak, İnarritu’nun tüm o parçalanmış hayatlarından, Vandetta’nın bütünlüğüne ulaşabiliriz. Bunu başarmaya çalışıyor Türkiye ve bunu başarmış olanlar var. Önemli olan, aynı şeyi istemek, kendimiz olma hakkını. Ve bu hak, aslında tek bir şeymiş gibi dururken, tek şey olmaktan çıkarak, her birimiz için ayrı anlamlar kazanarak, bizi tek bir hareketten toplumsal bir harekete ulaştırabilir ve ona ulaştığımızda önümüzdeki engeller bizleri durduramaz.

Sonuçta Vandetta’nın taktığı da bir maskeydi ve onun altındaki yüzün bir sureti yoktu. Bu ne mi demek, ilk hareketi kimin başlattığının ve onun yüzündeki suretin ne olduğunun bir anlamı yok demek; önemli olan tüm yüzlerin bir araya gelerek, kendi suretini aşarak sonunda maskelerden kurtulması ve kendisi olabilmesi.

Kendimiz olabilmek için, şimdi herkesin aynı maskeye ihtiyacı var, ayrı ayrı suretlere ve ayrılıklara değil, aynı surete ve aynılıklarımıza ihtiyacımız var bugün. Ve bunu yapamazsak, İnarritu’nun filmlerindeki kaza anını yeniden ve yeniden yaşayacağız demektir.

Filmler insana çok şey anlatırlar. Anlatılanları hep kurgusal dünyanın zararsız camından izleriz, başımıza hiç gelmez güvencesiyle. Oysa geliyor. Şimdi hangi sahneyi yaşamak istediğimize karar verelim seyirci olarak. Michael Haneke’nin Ölümcül Oyunlar filminde Paul’e yaptırdığı gibi filmi geriye sarıp son illa da benim istediğim gibi olacak anlayışına son vermek için, sonumuzu istedikleri gibi bir finalle sonlandırmak isteyenlerin ellerinden o kumandayı alalım ve tıpkı filmin kahramanlarının yaptığı gibi klasik gerilim filmi kahramanlarının yaptığı bildik hataları yapmaktan vazgeçelim.

Yok artık, bu kadar da olmaz ama dediğimiz sahneleri gerçek hayatta gerçekleştiren bizlere de birileri aynı şeyi söylüyor olmalı değil mi? Kim mi? Bizi renkli camın arkasından tıpkı bir film izler gibi izleyenler ve sonu nasıl olacak diye merakla bekleyenler elbette.

Dört yönetmen, filmler ve çağrışımlar…

İşte tüm bu filmlerin beni ulaştırdığı yer şurası. Bir filmin içinde değiliz ve beğenmediğimiz sahneleri yeniden çekme şansımız yok. Zaman geçiyor ve bu zamanda bir izimiz olmalı, tıpkı Tanpınar’ın Mahur Beste’de dediği gibi: “…esas olan, zaman dediğimiz şeyi insan ruhunun benimsemesi, bir meyve ısırır gibi, kendi izlerini ona kuvvetle geçirmesiydi. Her türlü saadet ve felaket düşüncesinin üstünde bir talihin kendisini tamamlaması lazımdı. Izdırap insanoğlu için gündelik ekmek, ölümse sadece bir kaderdi. İkisinden de kaçınılmazdı. Asıl dava, derin bir şekilde yaşamak ve kendi kendisini gerçekleştirmek, ölümlü hayata şahsi bir çeşni vermekti.”

Hakikaten, bu zamanda bir izimiz olsun istiyor muyuz?

2 [?]