Belki farklı bir yazının konusu olmakla birlikte bu hususta son zamanlarda okuduğum en kapsamlı yazı olması nedeni ile bu önemli konunun daha iyi bir şekilde anlaşılabilmesi amacıyla, yararlı olacağını düşündüğüm kimi noktalarda eklemeler yapmak ve tanım dışı bilgi itibari ile yetersiz bulduğum bazı husularda eleştirilerde bulunmak istiyorum.

Öncelikle küreselleşme teması incelenirken bilhassa üzerinde durulmasının faydalı olacağını düşündüğüm ve bu neticede küreselleşmenin daha iyi algılanabileceğine inandığım bazı kavramları yazınız paralelinde tanımlamak istiyorum.

Yazınızda belirttiğiniz gibi küreselleşme adına “Fransız İhtilali” vb gibi net bir başlangıç noktası tanımlamak mümkün olmasa bile temelde dünyanın yekpare bir vücut haline gelmesini (zamanın el verdiği coğrafi sınırlar içinde) amaçlayan ve yayılımında aynı ortak arzuları barındıran üç küreselleşme hareketinden yani üç zaman çizgisinden bahsetmek mümkündür.

Basit bir anlatımla küreselleşmenin özünden; Batının altyapısı(kapitalizm) ve üstyapısı(rasyonalizm, demokrasi, insan hakları vb) ile tüm dünyaya yayılması olarak bahsedebiliriz.

Burada olay yazınızda işlendiği gibi; kimi büyük ülkelerin planlı ve programlı olarak genişleme stratejisi değil, sermayenin temel amacı olan karın maksimizasyonunun itici gücünden kaynaklanmaktadır. Bu da doğal olarak pazarların büyütülmesi ile olacaktır.

Bu minvalde az önce bahsettiğim gibi, Batı’ nın bu yayılımını üç dalga halinde ele almak mümkündür. Eğer bunları kabaca tarhilendirirsek;

Birinci dalga 1490′lardadır. Merkantalizm ile başlamış, sömürgecilikle sonuçlanmıştır.

İkinci dalga 1890′larda sanayici devrimi ile başlamış ve bununla taşınmış, sömürgecilik ile nihayete ermiştir.

Şahsım adına bugün hala içinde bulunduğumuzu düşündüğüm üçüncü dalga ise; 1970′lerde çok uluslu şirketlerin doğması ile başlamış, 1980 de iletişim devrimi ile ivmelenmiş ve 1990 da Sovyetler Birliği’nin çöküşü, Batı’ nın rakipsiz kalması ile uluslararası sistemde bir dinamik haline gelmiştir.

Dikkat edildiği taktirde açıça görünecektir ki bu üç dalganın da ortak noktası; yeni pazarlar yaratımıdır. Yani kapitalizm, kendi bünyesinde oluşturduğu sermayeye dar geldiğinde yeni pazar arayışları ile yeni bir dalga vücud bulmuştur.

Bu hususta bir diğer önemli nokta ise; 2. Dalga ve 3. Dalga arasındaki paralelliktir. Sovyetler Birliği’nin varlığı ile bir dönem sekteye uğramasına rağmen, tarihin devamında 3. dalga bir öncekinin modern bir devamı niteliği kazanmıştır. Şimdilik iki dalga arasında en önemli fark, yazınızda da belirtildiği gibi; uluslararası spekülatif sermayenin en azından şimdilik her türlü denetimin dışına çıkmış bir şekilde akışkanlık kazanmış olmasıdır.

Yine küreselleşme dinamiğinden bahsederken, yer verilmesi gereken önemli bir husus da Hegemon güç kavramıdır. Burada uzun uzadıya bir hegemon güç tanımlaması yapmaktansa, her hegamon gücün karşında ama büyük ama küçük bir başka gücün (challanger) çıkacağıdır. Bu, yazınızda değinilen yekpare bir dünya kültürü yaratılmasının önündeki en önemli engeldir zira modernleşme kavramını ele aldığımızda sanayileşme başat bir belirleyicidir. Uluslararası ilişkiler bağlamında bugün sanayileşmeyi başarmış “Asya Kaplanları” nın Batının altyapısını benimsediği açıktır ancak üstyapıyı sahiplenme bakımından Asya Kaplanları’ nın nasıl bir yol izleyecekleri, Batı kültürünün dünyaya yayılımında öneli bir belirleyici olacağı görüşündeyim. Yine bu dinamiği etkileyecek olan ve uluslararası ilişkiler terminolojisinde kendine yer bulan “Merkez-Çevre ve Yarı Çevre” kavramı ve bu eksenler arasındaki ilişkiler, içinde bulunduğumuz üçüncü dalganın ana belirleyicileri olacaktır.

Sözü fazlaca uzatıp haddini aşan bir yorum yapmak istemediğimden, son olarak yazınızda bahsi geçen küreselleşmenin şu an için en önemli gündemlerinden biri olan, günümüz pazarlama dinamikleri ve toplumsal yaşama etkileri konusunda ufak bir eleştirimi dile getirmek istiyorum.

Günümüzde pazarlama stratejilerinin en önemli dayanak noktası “Sen buna değersin, çünkü sen merkezsin” anlayışından ileri gelmektedir. Bu yazınızla birebir paralellik içeren, Batı tipi bireyciliğin bir getirisidir.

“Yine de bu tabloya iyimser bir açıdan bakıldığında, küresel şirketlerin yerel pazarlarda tutunabilmek için küresel değil yerel tanıtımlara ihtiyaç duymaları ve satış stratejilerini yerel kültürel değerler üzerinden belirlemektedir. Bu da dünya üzerindeki kültürel heterojenliğin halen tektip Anglo-Sakson kültürel kimlik dayatmasına direndiğinin göstergesidir.”

“Yani, yerel pazarda, beğenme ve seçme iktidarı halen tüketicidedir.”

Ancak bu hususta size katılmam mümkün değil zira bu beğenme ve seçme iktidarı ancak yaratılan kalıplar içindeki bir iktidara tezahür etmektedir.

Global markalar pazarlarda yerel kültürel değerleri içeren bir strateji benimsemiş olasalarda, alışkanlıkların yabancılaşması bakmından yeni bir değer yaratımı ortaya çıkarmaktadırlar.

Bu konuyu fazla uzatmadan basit bir kaç örnek vermek gerkirse;

Türk kültüründe kahve bir muhabbet aracı, bir keyif simgesi görünümündedir. Yakın bir zamanda ülkemize giren Starbucks zinciri, temelde menülerinde Türk Kahvesini barındırmakla birlikte, uzun uzadıya süre gelen kahve sohbetlerinin değişmesi açısından bir itici güçtür, çünkü artık geleneksel kahve içimi alışkanlığı yerini yavaş yavaş kafeinli-kafeinsiz seçiminden sonra sokaklarda elinde kahvesiyle alışverişine devam eden gençlerin “iktidarına” bırakaktadır.

Yine fastfood zincilerinden örnek vermek gerekirse sizin de belirttiğiniz gibi bu küresel firmalar, Türk Damak tadına ilgi göstermekle birlikte, ülkede fastfood alışkanlığını yaratarak ya da bunun makbuk oluşunu simgeleştirerek tüketim alışkanlığını değiştirmektedirler. Bu da en nihayetinde bir sistemin zorunlu ya da gönüllü kabulüne işaret etmektedir.

Tarafsız kalınması pek de mükün olmayan bu ciddi konuyu ince ve tarafsız şekilde incelediğiniz için bir okuyucu olarak sizi tebrik eder başarılarınızın devamını dilerim.