Allah’ın emri üzerinde düşünelim demişsiniz, her birey bununla ilgili düşünüyordur muhakkak. Anladığı ne ise ona göre de bir yaşam tarzı belirlemeye çalışıyordur. Kimi zaman bunu beceremiyordur, kimi zaman beceriyordur, o ayrı bir konu. Beraberce de düşünelim. Allah’ın emri ile ilgili olarak “Ataerkil, cinsiyetçi bir tanrı figürünün verdiği “emir”dense, dönem koşullarına bağlı olarak “kulların” ataerkil ve cinsiyetçi tavrını açıklama olarak görmeyi tercih ederim.” demişsiniz. Siz tesettür konusunda böyle bir sonuca varmışsınız, bir başkası başka türlü düşünüyor olabilir. Allah’ın emrini dönemden, cinsiyetten bağımsız algılayıp kutsal kitapta yazan emirdir diyor olabilir. Böyle düşünüyor diye bir kişiye erkek egemenliğini baştan kabul etmiş demek bana doğru gelmiyor, hatta kolaycılık gibi geliyor açıkcası. Tabii ki her bir kişinin bu sonuca nasıl vardığı da önemli. Çevresel faktörleri sıfıra indirgemek ya da kişinin bu faktörlerden ne kadar etkilendiğini anlamak çok da kolay değil. Ama bu karara varma sebebi ataerkil koşullarda yetişmiştir demek de kolay değil.

“Erkekler için de dini kurallar var diyorusunuz ama kapanma, örtünme, kendini sakınma şartlarda kadınlarda erkeklere oranla kıyaslanamayacak derece daha sıkı ortaya çıkıyor.” demişsiniz. Bunu ben de farkındayım ve yorumumda da erkeklere gösterilen müsamahanın gelenek, görenekten, ataerkil yapıdan kaynaklandığını söylemiştim. Hatta söyle demiştim: ” Bu durum olsa olsa erkeklerin dinen bilgisiz olduklarını ya da kendini emirlerden ve ahlak kurallarından muaf tuttuklarını gösterir. Muaf tutuş da ataerkil düşünceden besleniyor aslında. ” Bu konuda toplumumuz son derece iki yüzlü. Sebep de malum, ataerkil yapı. Buraya kadar paralel düşünüyoruz zaten.

Yalnız bu konunun hemen ardından gelen cümlelerinizin ve düşünce akışınızın, bu düşünce ile bağlantısını kuramadım: “Kadın ve erkeği eşit değil, birbirinin tamamlayıcı parçası olarak görmek. Abartılan erkek cinselliği karşısında kadın, zayıf, noksan ve subje konumundadır.” İlk cümleden sonra ikincisine nasıl vardınız pek anlayamadım. Burada eşit değil derken fizyolojik olarak eşit değil denmektedir, yoksa haklar konusunda, hayatı ile ilgili vereceği kararlar konusunda, sorumluluk konusunda eşit olmamaktan bahsedilmemektedir. Sanırım siz bunu es geçtiniz. Ayrıca bahsedilen “mutlak eşitlik yoktur, tamamlayıcılık vardır” söyleminin herhangi bir hiyerarşi içerdiğini de düşünmüyorum açıkcası. Erkek ve kadının fizyolojik olarak birebir eşit olduğunu iddia etmek ve eşit olduğu varsayımı ile beklentiye girmek her iki cins için de yıpratıcı, yorucu ve haksızlık yaratan bir durumdur. Islami düşüncenin kadın-erkek eşitliğine nasıl baktığı ile ilgili olarak bir alıntıyı paylaşmak istiyorum. Seyyid Hüseyin Nasr’ın “Modern Dünya Rehberi” isimli kitabında yazdıkları:

“Erkek Ve Kadin

Islam tipki bir evli rahipler toplumuna benzer; her kisi dogrudan Allah’a karsi sorumludur ve uzlete çekilmek suretiyle degil, evlilik kurumu dahil pek çok vasitayla dünyaya katilarak dine istirak etmektedir.” (Sayfa 56-60)

Yukarıdaki açıklamalarda “Islam her iki cinsi birbirini tamamlayan varliklar olarak görür.” ve “Cinslerin farkli oldugu husus, Islamin niceliksel esitlikten çok bir tamamlayicilik olarak gördügü zahiri sosyal islevindedir.” cümleleri işin özü olarak kabul edilebilir diye düşünüyorum.

Çıplaklık ve ahlak kavramının sınırları vs. yi de masaya yatıralım demişsiniz. Daha fazla uzatmamak için burada kesiyorum ama her istediğiniz konuyu masaya yatırabiliriz.

Sevgiler, saygılar,
Bahar Pınar

Tesettürü sadece erkeklerin bakışlarından korunmak noktasına indirgediğinizde, erkek egemen fikrin baştan kabulü gibi algılanabilir, haklısınız. Ama bunu Allah’ın emri gibi düşününce erkeklerin bakışlarından korunmak bir amaç değil bir sonuç oluyor. Bir kadın Allah’ın emri olduğuna inandığı bir eylemi yaptı diye erkek egemenliğini kabul etmiş sayılmaz

Belki de düşünülmesi gereken nokta “Allah’ın emri”noktasıdır.
Ataerkil, cinsiyetçi bir tanrı figürünün verdiği “emir”dense,
dönem koşullarına bağlı olarak “kulların” ataerkil ve cinsiyetçi tavrını
açıklama olarak görmeyi tercih ederim.

Erkekegemenliğin dıında düşünebilmek için, bize öğretilmiş bütün kavramları sil baştan yeniden sorgulamak gerekiyor.
“Allah’ın emri” gibi.

Erkekler için de dini kurallar var diyorusunuz ama kapanma, örtünme, kendini sakınma şartlarda kadınlarda erkeklere oranla kıyaslanamayacak derece daha sıkı ortaya çıkıyor.
Bu da ataerkilliğin tipik bir algısı. Kadın ve erkeği eşit değil, birbirinin tamamlayıcı parçası olarak görmek. Abartılan erkek cinselliği
karşısında kadın, zayıf, noksan ve subje konumundadır.
Kadınların erkeklerin vücut parçalarından, -tek tek ya da bütün olarak-tahrik olabileceği fikri es geçilendir, çünkü kadının gözünün açılması, erkeğin iktidarını tehdit eder, daha açık anlamıyla “iktidarını söndürür”.

“eşit değil ama tamamlayıcı” bakış açısı bugün sağ, muhafazakar kanadın elindeki yegane silahtır.
Fatmagül Berktay bununla ilgili çok güzel yazmış:
” …otoritenin yeniden kurulabilmesi, ücretli çalışan kadınların işgücü piyasasından çekilerek evlerine geri dönmeleriyle mümkün olabilir. Bunu da, kadınların kulağına hoş gelebilecek, Protestanlığa özgü “ruhların eşitliği ama cinslerin eşitsizliği” sloganıyla meşrulaştırırlar. Bu görüşe göre, kadının ve erkeğin doğaları farklıdır ancak orada kalmayıp bu farklılığın hiyerarşi barındırdığını, yani erkeğin kadına üstün olduğunu savunurlar.
İslamiyet’te de kadının ikincil konumunu meşrulaştırmak için kullanılan ve İslam’ın kadın-erkek ilişkileri açısından “benzersiz” bir eşitlik içerdiğini iddia eden söyleme şaşırtıcı derecede benzeyen bu hiyerarşik “eşit ama farklı” görüşü Püriten geleneğin temel ilkelerinden biridir ve “ideal kadın”ı itaatkâr (öyle olduğu için ve öyle olduğu sürece ahlaklı) bir zevce, erkeğin tamamlayıcısı kabul eder. Bu söylemin, ister Bushçu Protestan köktendincilik, isterse İslamcı muhafazakârlık bağlamında ileri sürülsün, aynı amaca hizmet ettiği açık: Kadınları, özerk birey değil, ailenin bağımlı değişkeni kabul etmek! …”

“Çıplaklığa yakın dolaşanlar derken” tüketim toplumunun arka sayfa güzellerini güzellik yarışmalarını model alan kadınlarını, porno kültürünü kasdediyorsanız zaten bunlar da “ataerkillik” kapsamında değerlendirmemiz gereken durumlar.
“çıplaklık” deyince akla bunların gelmesi, bütün bildiğimiz, içini erekk egemen yasakçılıkla doldurmuş ahlak kalıplarını silmeden doğru düşünemeyeceğiz anlamına geliyor.
Ayrıca “ahlak”da iki ucu açık bir kavram. Neyin ahlaksızlık neyin ahlaklı olmak olduğunu saatlerce tartışıp sonuca varamayabiliriz.

Birbirimizin haklarını elbette savunacağız ama ben bu konuların da masaya yatırılması gerektiğini düşünüyorum.

Alperen Bey, konumuz tesettürün gerekli olup olmadığı değil, kadınlara bu konuda yapılan/yapılabilecek baskı ve bunun olmaması gerektiğidir. Tesettür emirdir, her kadın kapanmalıdır dense de zorla hiçbir kadın kapatılamaz. Bunu fikir alanında tabii ki savunabilirsiniz, insanları ikna etmeye çalışabilirsiniz ama bu fikri zorla uygulatmaya her birey karşı çıkmalıdır fikrindeyim.

Sayın Blue Bey ve Sayın Snowqueen,

Konu gerçekten ataerkil düşünce ve yaşayışta kitleniyor. Ataerkil düşünce ülke insanının bilinçaltına tamamen yerleşmiş vaziyette. Bazı kadınların, hemcinslerine sahip çıkmamasında, hatta kraldan çok kralcı olmasında da bu düşüncenin payı var. Böyle kadınlar da aslında kadına değer vermiyor, onu tam bir birey ve yetişkin olarak görmüyor. Kadınlar böyle yapınca, elbette erkekler işi iyice kötüleştiriyorlar. Üzerine bir de dinin öğrenilmeye çalışmaması, töre ve gelenekle yoğrulmuş bilgiler ile yetinilmesi durumu iyice karmaşık hale getiriyor. Böylesi ataerkil düşünce ile de örtüştüğü için birçoklarının işine geliyor. Kültür, gelenek, töre kadını ezen , yok sayan ya da yok eden düşünce ve fikirlerden ayıklanmalı. Bu yapıldığında, ne kültürün ne geleneğin ne de ahlakın içi boşalır. Aksine yaşamı güzelleştiren , zenginleştiren bir hale bürünür hepsi. Kadını yok sayarak ayakta durmaya çalıştıkça değer kaybediyorlar aksine.

Sayın Snowqueen,

Tesettürü sadece erkeklerin bakışlarından korunmak noktasına indirgediğinizde, erkek egemen fikrin baştan kabulü gibi algılanabilir, haklısınız. Ama bunu Allah’ın emri gibi düşününce erkeklerin bakışlarından korunmak bir amaç değil bir sonuç oluyor. Bir kadın Allah’ın emri olduğuna inandığı bir eylemi yaptı diye erkek egemenliğini kabul etmiş sayılmaz. Aslına bakarsanız örtünmek erkek egemenliğini kabul etmektir dersek, çıplaklıkla erkek egemenliğinin kabulu ters orantılıdır demiş oluruz ki bu da sakat bir düşünce. Çıplağa yakın dolaşanlar erkek egemenliği en çok reddedenlerdir diyemeyiz sonuçta. Ayrıca erkekler için de dini emirler, ahlak kuralları var. Ülkemizdeki erkekler, kadınların emirleri uygulamasını istiyor ama kendileri, erkekler için olan emirleri uygulamıyorsa, bu durumu, insanların ya da kadınların, erkek egemenliğini kabul edişi gibi algılayamayız. Ya da ahlaksız erkekler var diye bu kadınların suçu değil. Bu olsa olsa erkeklerin dinen bilgisiz olduklarını ya da kendini emirlerden ve ahlak kurallarından muaf tuttuklarını gösterir. Muaf tutuş da ataerkil düşünceden besleniyor aslında. Sizin yorumunuzda geçen “erkeğin cinsel iktidarının ne denli kudretli olduğu kadının ise “geçerken uğradım” kıvamında biryerde durduğu. ” düşüncesi de ataerkil düşünceden beslenmekte. Bu düşüncelerden kurtulmak gerek. Yoksa kapalı kadınlar doğru dini bilgilerle oluşmuş dini çerçeve içinde kadının hakkını pekala savunabilirler. Ataerkil düşünce ile yetişenler, cahil bırakılanlar ise dediğiniz gibi savunamayabilirler. İslam dinine göre kadın ve erkek birbirini tamamlayan iki cinstir. Karşı karşıya getirilmemeli ya da yarış halinde olmamalıdır. Haklarda eşitlik tabii ki söz konusudur ama iki cinsin mutlak eşitliğine dayalı bir düşünce içinde birbirlerini yıpratmalarına, hırpalamalarına da izin vermez.

Allah’ın emri sebebi ile kapananlar için konuştuk ama bu söylediğimizi genelleyemeyiz çünkü her bir kapalı kadının neden kapandığını bilemeyiz. Yaşadığı yerin adetleri, giyim şekilleri, dini emirler ya da gerçekten erkeklerin bakışlarından kurtulmak için, veyahut da sadece eşi istediği için kapanıyor olabilir kadınlar. Her bir sebep, hatta her vaka ayrıca incelenmeli. Doğrudan örtünmek erkek egemenliğini kabul etmektir demek oldukça kolaycı bir düşünce. Yukarıdaki sebeplerden en erkek egemen gibi duran sebep “eşi istediği için kapanmak” için bile kesin konuşulamaz. Eşler birbirilerini mutlu etmek için bazen çok istemeseler de bazı şeyler yaparlar. Örtünmek Türkiye’deki laik anlayış içinde kabul edilemez gibi dururken, kırsal bir ortamda, bu düşünceden uzak bir kadın için önemsiz bir ayrıntı olabilir. Eşi istediği için saçlarını sarıya boyamakla eşdeğer olabilir. Buradaki asıl önemli konu kadının yaptığı bir eylemde baskı görüp görmediği olmalıdır. Yani kapanmaktan, örtünmekten, açık olmaktan bağımsız olarak, kadınların kendi aldıkları her karar saygıyı gerektirir ve her kadın diğer kadınların bu hakkını savunmalıdır. Kadınlar birbirlerine destek olurken bu noktaya odaklanmalıdır. Kapalı kadınların da doğru dini bilgilerle oluşmuş dini çerçeve içinde kadının hakkını pekala savunabilirler daha önce söylediğim gibi. Savunmuyorlarsa bu dindendir diye kestirip atmamak sebebi daha derin incelemek gerek. Aynı şekilde açık kadınların da kapalıların haklarını savunması gerekir. Savunmuyorlarsa sebebi araştırılmalı, hangi düşünce yüzünden kadınların haklarının gasp edilmesinden rahatsızlık duymuyorlar anlamaya çalışmalı. Kadınlar birbirine sahip çıkmazsa, Blue Bey’in dediği gibi açık olan başörtülünün kandırılmışlığını bahane ederse, cahillikle suclarsa, kapalı olan açık olanın ahlakını, dinini sorgularsa, kadınların korkuları ve endişeleri gerçeğe dönüşmeye ve devam etmeye mahkum gibi duruyor. Kadınlar bu oyuna gelmemeli.

Katkılarınızın devamını dilerim.
Saygılarımla,

Bugün genel ahlak, kültür dedğimiz kavramlar hep içleri ataerkillikle doldurulmuş halde bulunuyor.

Dürüst olmak gerekirse tesettürlü olmanın ne denli ataerkillikle savaşta başırılı olacağından pek emin değilim. En baştan, erkeğin cinsel tavırlarını törpülemek için kendi bedenini kapatmak baştan erkeğin otoritesini kabul etmekmiş gibi geliyor çünkü. Eşitlikçi bir durum olsaydı, erkeklerde aynı şekilde kapanırdı ama işin ne denli erkekegemen olduğu bu işin açıklamasında gizli, erkekleri bir özne, kadını nesne yapan bu açıklama biçimi erkeğin cinsel iktidarının ne denli kudretli olduğu kadının ise “geçerken uğradım” kıvamında biryerde durduğu.

Haya, iffet, edep, ar, namus hepsi erkek egemen kültürün bize giydirdiği deli gömlekleri. Erkek hep aktif, saldırgan ve ısrarcı olacak biz ise hep “iffetimizi korumaya” çalışacağız.
Tecavüz gibi cinsel şiddet eylemlerinin altını kazıyınca bu zihniyetle karşılaşılıyor. Geceleri sokaklar erkeklere ait çünkü iffeti korumak bizim görevimiz, sokakta ise yürüyen penisler dolaşıyor.