Cinsiyet Konuları -I- [Post-patriarkal Türkiye’ye doğru]
By Mustafa Akyol on Oca 7, 2008 in Kategorilenmemiş
[Turkish Daily News‘da yayınlandı - Çeviren : Ekrem Senai]
Türkiye’nin “İslami kapitalizm”le ilgili son tartışmasını hatırlarsınız. Tartışma, 2005′te, Berlin merkezli bir düşünce kuruluşu olan ESI’nın (European Stability Initiative) hazırladığı raporla patlamıştı. Raporun nükteli bir başlığı vardı: “İslami Kalvinistler: Orta Anadolu’da Değişim ve Muhafazakarlık” ESI’ya göre Türkiye’nin muhafazakar Müslüman girişimcileri, sosyolog Max Weber’in analizlerinde bahsettiği, Avrupa’da kapitalizm gelişiminin öncüsü olan Kalvinistler gibi, bir “iş ahlakı” geliştiriyorlardı.
İslami Kalvinistler raporu üzerinden iki yıl geçmedi ki, ESI çok daha düşünce-tetikleyici bir çalışmayla geri döndü: “Türkiye’de Cinsiyet ve İktidar: Feminizm, İslam ve Türkiye Demokrasisinin Olgunlaşması”… Bu yeni çalışma ESI analistlerinin 18 aylık çalışmasının bir ürünü… İstanbul’un Kadıköy gibi elit mekanlarından tutun, Van’ın en fakir köylerinde, farklı görüşlerdeki kadın ve erkeklerle yapılmış röportajlarla ortaya çıkmış bir çalışma bu… Bence Türkiye’deki sosyal değişimi ve bunun kadınlar üzerindeki etkisini anlamak isteyen herkes bu raporu mutlaka okumalı… (http://www.esiweb.org/ adresinden Türkçe olarak da okunabiliyor).
Gerçekler, Hurafeler ve Kadınlar
ESI raporundaki bilgileri aktarmadan önce, konuyla ilgili hurafeleri belirtmekte fayda var. Eminim son aylarda Türkiye’nin büyük şehirlerindeki laiklik gösterilerini izliyorsunuz., bu yürüyüşlerde şehirli kadınlar, modern yaşam tarzlarının korunması için önemli bir rol sergiliyorlar. Bu kadınlar, hala, Türkiye’yi ortaçağ karanlığında görmekten endişe duyuyorlar, ve bunun Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) eliyle getirileceğini düşünüyorlar. Ve bazıları, hala, Türk demokrasisinin baskı altında tutulmasını-demokrasi hep yanlış adamların iktidara gelmesini sağladığı için-savunabiliyor.
Peki bu haklılığı olan bir korku mu? ESI raporuna göre hiç değil… Rapor, “Kemalist kadınlar” ve onların “otoriter feminizm’inin, son yıllardaki modern Türkiye ve başarıları gerçeğinin çok dışında…” olduğunu söylüyor.
Bu başarılar aslında o kadar göze çarpıcı ki, belki, en az Türkiye tarihindeki ilk büyük reform çağı olan Atatürk zamanı kadar önemli… ESI bunu “İkinci büyük reform çağı 2001′den sonraki periyodu kapsıyor”, “bunun sonucu olarak, Türkiye, tarihinde ilk defa post-patriarkal bir toplumun yasal çerçevesine sahip…” şeklinde tanımlıyor.
Nasıl yani? Peki, AKP’nin şeriat getireceğine en iyi delil olarak sunulan zinayı suç kapsamına sokma çalışması?? (Bununla ilgili daha fazla bilgi için 10 Mayıs 2007 tarihli, “Reductio ad Sharium”u okumanızı tavsiye ederim) ESI raporu, bize bu tartışmanın gerçek hikayesini de aktarıyor. Aslında tartışmanın konusu, büyük resmin sadece çok küçük bir bölümünü oluşturuyor: AKP çoğunluklu parlamentonun onayladığı 2004 yeni Ceza Yasası’nın…
Peki Ceza Yasası “şeriat” için bir başlangıç mıydı? Hayır, tam tersi kadın hakları konusunda bir sıçramaydı. ESI’ya göre ” 1926 ile 2004 arasında uygulanan [eski] Türk Ceza Yasası, kadınların vücudunun erkeğin bir malı olduğunu söylüyor ve kadınlara karşı işlenen cinsel suçları, ailenin onuruna karşı işlenmiş sayıyordu.”
Fakat yeni Ceza Yasası ile, “Kadınlarla ve cinsi otonomiye dair haklarıyla ilgili 35 madde değiştirildi. Edep, töre, ırz, namus, ahlak, ayıp, edebe aykırı davranış gibi tanımsız ve muğlâk olan erkek egemen kavramlar Kanun’dan çıkarıldı. Yeni Ceza Kanunu’nda cinsel suçlar birey hakları olarak ele alınıyordu -kamu ahlakına, aileye veya topluma karşı suçlar kapsamında değil. Kanun, evlilik içi tecavüzü suç olarak kabul ediyor, namus cinayeti vakalarında ceza indirimi kullanılmasını engelliyor, bakire olmayan veya evli olmayan kadınlara karşı farklı ceza uygulamasını kaldırıyor, işyerinde cinsel tacizi suç olarak tanımlıyor ve kolluk güçleri tarafından cinsel suçlar söz konusu olunca cezada ağırlaştırıcı neden kabul ediliyor”
Bütün bunlar AKP parlamenterlerinin desteğiyle mümkün oldu ve “Birçok gönüllü kadın hakları savunucusu da AKP milletvekillerinin sivil topluma kulak vermesi ve konuları esasına müteallik olarak ele almasına şaşırdı.”
Sekülarist Jean D’arc’lar
Tabi ki yasal reformlar Türk kadınının güçlenmesi için yeterli değil ve cinsiyet farkını ortadan kaldırabilmek için geniş sosyal atılımlara ihtiyaç duyuluyor. Bunun da gerçekleşiyor olması ise iyi bir gelişme… ESI raporunda belirtildiği gibi, “top-down” Kemalistlerden çok farklı olan liberal ve İslami feminist hareketler ve örgütlenmeleri bunu başardı. Bu grupların çabaları sonucunda genç kızların eğitimi için etkili kampanyalar düzenlendi, namus cinayetleri veya aile içi şiddet mağduru kadınlar için sığınma evleri oluşturuldu.
Ayrıca ekonomik ilerlemenin getirdiği sosyal değişim ve dünyayla entegrasyon, birçok ataerkil geleneği çözdü. Örneğin, 1997′den 2004′e kadar görücü usülü evliliklerin yüzde 69′dan yüzde 54′e gerilediğini görüyoruz.
Yani, Türkiye gerçekten post-patriarkal bir döneme giriyor. Bu iyi haber.
Aklınıza gelebilir, peki neden, sekülarist Jean D’arc’lar gerçeğin bunun tam tersi olduğunu düşünüyor?
Bu sorunun uzun bir cevabı var, ayrı bir makalenin konusu. Bir sonraki yazımın konusu bu olacak: “Cinsiyet Konuları -II- (Kemalist feminizmin trajedisi)”.
5 [?]
Loading ...
13 Yorum
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
kapitalizm, ataerkillikle iyi anlasiyor, onu yeniden üretiyor ve besleniyor.
birde önüne ‘islami’ getirip, muhafazarlastirarak “post-patriarkal türkiye’ye dogru” diyebilmek kötü bir saka gibi.
Ama gene de gülelim ha ha ha.
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
elbette ataerkilligin tek sorunu kapitalizm degil, bu üzerimize bulasmis oldukça yapiskan bir madde ama “post-patriarkal türkiye’ye dogru” diyebiliyorsa insan daha düzgün gerekçeler sunmali “görücü usülün evliligin azalmasi” degil!
Yazan:blue Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
Demek ataerkilliğin kaynağı da kapitalizm. İşte buna gülünür ha ha ha.
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
kapitalizm, ataerkillikle iyi anlasiyor, onu yeniden üretiyor ve besleniyor.
bu, ataerkilligin kaynagi kapitalizm mi demek?
Yazan:blue Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
Raporu okur musunuz, zahmet olacak ama.
http://www.esiweb.org/index.php?lang=en&id=156&document_ID=91
Yazan:blue Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
Ne demek olduğunu biraz açıklar mısınız? Ben bunu anladım çünkü.
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 8, 2008 | Reply
Mustafa Akyol’un burada yapmaya çalistigi seyin, 20′li yillarin ve 2000′li yillarin kadin haklari kazanimlarini çarpistirmak oldugunu düsünüyorum. AKP avukatligina savunmadan önce, AKP’ye yeni anayasayi hazirlatan süreçte, ‘kadinlarin korunmaya muhtaç’ gibi gösterilmesi vb. durumlardan sonra kadin örgütlerinin genis ve hakli tepkisini, çabasini hatirlatmak isterim. Eger boncuk arama oyunu yapiyorsak, kadinlara bu mücadeleyi verdiren kazanimin 20′li yillarda
insa edildigi de pekala söylenebilir.
Ataerkillik, sadece erkekligin, “kadınlar” karsisindaki üstün konumu degildir(kadin, zayif ve korunmaya muhtaçtir) Bu hegemonyaci erkeklik kavrami, diger erkek gruplarina karsi da ayni üstün pozisyonu sürdürür(escinseller hastadir).
Ataerkilligin baglantili olarak diger hegemonyaci tavri dogaya karsidir. Sadece kapitalizmin bertaraf edilmesi ataerkilligi yenmek için yeterli degil elbette ama kapitalizm, ataerkilligin toplumsal cinsiyet rolleri üzerinde yükseliyor üzerine muhafazakar soslarin indirgemeci ve yadsimaci halleri de eklenince tadindan yenmiyor.
Evliliklerde görücü usulünün azalmasi ataerkillikten uzaklastigimizi mi gösteriyor? Evlilik kurumu ataerkillikten, toplumsal cinsiyet rollerinin dayatilmasindan uzaklasti mi peki?
Yazan:blue Tarih: Oca 9, 2008 | Reply
Sayın snowqueen,
Hiçbir hak, bahşedilerek alınmamıştır. 1920′lerde seçme seçilme hakkı da söke söke alınmıştır. Nitekim seçilme hakkını isteyen kızlara öfkelenen, ve “niçin mebusluk istiyorsunuz da askerlik istemiyorsunuz” diye çıkışan Atatürk’ün, pek de anaerkil bir düşünce yapısına sahip olduğunu söylemek mümkün değil. (Bkz: http://www.mustafaarmagan.com.tr/yaziGoster.php?yaziNO=1071 ) Bununla birlikte medeni kanunun kabulü ve kadınların doktor, avukat, pilot vs. olması yolunun açılması takdire şayan. Fakat bundan sonra Kemalist kadınların taş üstüne tek bir taş dahi koyamaması çok ilginç. Zaten Mustafa Akyol’un da yazısında eleştirdiği bu, raporda da belirttiği gibi Kemalist kadınların dünya gerçeklerinin çok dışında kaldığını savunuyor.
Sizin, herşeyi tek bir sebeple açıklama eğiliminiz var. Dünyada bütün kötülüklerin kaynağı ataerkillik ve kapitalizm değildir. Ayrıca yazının başlığı “post-patriarkal Türkiye’ye doğru“dur. “Heyoo artık biz de post-patriarkal’ız” değildir dikkatinizi çekerim. Hala indekste Cezayir’le, Tunus’la filan kapışıyoruz. Ama ceza yasasının çıkartılması ve 2001 sonrası feminist hareketlerin canlanması iyi bir şey. Bardağın hep boş olan tarafını görmek ve göstermek neden? Sizce mesela evlilik ici tecavüzün suç sayılması, tecavüzcünün evlenme karşılığında ceza almaması, evin reisi erkektir ibaresinin değişmesi vs. bir adım değil midir? Hiç mi faydası yoktur?
Peki çözüm öneriniz nedir? Madem yapılanı beğenmiyorsunuz bir şeyler söyleyin, bir katkıda bulunun; mesela Derin Düşünce’nin kapıları sonuna kadar açık, konuk yazarımız olun ve “Asiye Nasıl Kurtulur?” gibi bir yazı yazın, yayınlayalım, tartışalım. Hep eleştiri, hep eleştiri yaw.
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 9, 2008 | Reply
Sizin, herşeyi tek bir sebeple açıklama eğiliminiz var. Dünyada bütün kötülüklerin kaynağı ataerkillik ve kapitalizm değildir.
yaniliyorsunuz Blue Bey, hiç bir ideolojiye bagli degilim dolayisiyla
herseyi ‘tek bir sebeple’ açiklayacak degilim. Ataerkillik ve kapitalizm
birbirini etkileyen ama ‘tek’ olmayan sebepler. Siz üzerine ne ekliyorsunuz peki, Fethullah Gülen gibi “kurakligin sebebi günahlarimizdir” diyerek günahin ne oldugunu muallakta mi birakanlardansiniz?
Sizce mesela evlilik ici tecavüzün suç sayılması, tecavüzcünün evlenme karşılığında ceza almaması, evin reisi erkektir ibaresinin değişmesi vs. bir adım değil midir? Hiç mi faydası yoktur?
Elbette faydasi var ama burada benim hiç samimi bulmadigim,
“feminizm gelecekse onu da AKP getirdi” tavri.
Bütün bunlar AKP parlamenterlerinin desteğiyle mümkün oldu ve “Birçok gönüllü kadın hakları savunucusu da AKP milletvekillerinin sivil topluma kulak vermesi ve konuları esasına müteallik olarak ele almasına şaşırdı.”
Oysa CHP’nin bu konuda katkida bulundugunu ve birçok kadin örgütünün yasanin ilk hallerini elestirdigini biliyoruz.
Hükümet kadınları bu süreçten dışlayınca 200′den fazla kadın örgütü bir araya gelerek Anayasa Kadın Platformu’nu oluşturdu.
Peki çözüm öneriniz nedir? Madem yapılanı beğenmiyorsunuz bir şeyler söyleyin, bir katkıda bulunun
Kemalist unsurlarla iktidar mücadelesi özgürlük havariligi gibi gösterilmekten çikabilir mesela. Ataerkillikten algilanan nedir de post-patriarkillige dogru gidiyormusuz?
Asiye’ye gerek yok, Ayse Böhürler’e yapilanlar ortada.
Yazan:blue Tarih: Oca 9, 2008 | Reply
snowqueen,
Sorularıma sürekli karşı sorularla karşılk veriyorsunuz farkında mısınız? Ve evet Fethullah Gülen gibi kuraklığın insanoğlunun kaynakları hoyratça tüketmesinin ve kendisininmiş gibi sahiplenmesinin karşılığı bir ceza olduğunu düşünüyorum.
Yazının özeti “feminizm geldiyse onu da AKP getirdi” değil. “Beğenmediğiniz AKP, feminizm konusunda şimdiye kadar yapılmayanı yaptı”. İkisi farklı şeyler. Keşke CHP getirseydi de 115 ülke içinde 105inci sırada olmayasaydık. Muhalifinizin başarılarını alkışlamazsanız, eleştirdiğiniz zaman samimiyetiniz şüphe altına girer.
Bunlar güzel şeyler. CHP de kedi olalı bir fare tuttu; normal tavırları değildir zira. 200′den fazla kadın örgütünün bir araya gelip sürece dahil olması da alkışlanacak bir davranış. Ama hükümetin de bu süreçte başarılı olması ve kadın örgütlerini dinlemesi, muhalafetle uyum içine çalışması alkışlanmalı değil mi, elinizi acıtmaz…
Bu kemalist unsurların ehlileşmesine bağlı.
Töre cinayetleri, namus cinayetleri, eğitim eşitsizliği, çalışma hayatındaki eşitsizlikler, iş yerinde cinsel taciz, hakimlerin, savcıların mahkemelerde “namus” perspektifinde karar vermeleri, boşanma sonucu malların koca tarafından gasbedilmesi, evlilik içi şiddet, evlilik içi tecavüzün meşru görülmesi, …
AKP içinde hala Saadet kafasında insanlar var ne yazık ki. Ama giderek azalıyor. Siz mesela Ayşe Böhürler’i destekleyen bir yazı yazabilir misiniz emin değilim. Tamamen ideolojik gözlüklerle bakıyorsunuz. Bu algımı kıracak hiçbir şey görmüyorum çünkü. Gaza da getirmiyorum, haşa.
Yazan:T.Suat Demren Tarih: Oca 9, 2008 | Reply
@Snowqueen,
Allah allah burada da mı ataerlillik yaa. Üstelik kapitalizm de işin içine girmiş.
Bir soru:
Bi zaman şöyle bir yazı karalamıştım; acaba bunda bilinçaltımda kapitalizmin ataerkillikle ilintisinin psişik sapması etkili olabilir mi efem? :D
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 10, 2008 | Reply
Ve evet Fethullah Gülen gibi kuraklığın insanoğlunun kaynakları hoyratça tüketmesinin ve kendisininmiş gibi sahiplenmesinin karşılığı bir ceza olduğunu düşünüyorum.
Laf oyunlarina gerek yok, Fethullah Gülen gerek o yazida ‘tabiastperestligin lüzumu yok’ diyerek gerek ABD çikarlarina hizmetinin mükafatlarini sonuna kadar kullanarak ‘kaynaklari hoyratlari kullananlarin tarafinda olmayi’ tercin etti.
Zivanadan çikaran da bunun yalanci reklamciligi, propagandasi.
Böyle bir yasanin AKP döneminde çikarilmis olmasi elbette bir basari
ama bu AKP’nin bizzat kendisinin post-patriarkal bir bakisa sahip oldugunu göstermez. Bu daha çok kadin örgütlerinin basarisi.
Mustafa Akyol’un göstermeye çalistigi gibi bir durum degil.
Ataerkillik ve kapitalizm üzerine Ayse Sargin’dan bir degerlendirme:
(hani yazinin basligi ataerkillikte ondan!)
“Kapitalist piyasa sistemi, ataerkilliğin üzerinde yükseliyor, ondan besleniyor ve soyut bir eşitlik söylemine rağmen, ataerkilliği çeşitli şekillerde ve yepyeni alanlarda yeniden üretiyor.
Bazılarımız için ataerkillik kapitalizmle birlikte başlamış ve onunla son bulacak bir sistem olabilir. Bu atölyeyi hazırlayan bizler için öyle değil. Ataerkillik kapitalizm öncesi dönemlerden bu yana varlığını sürdürdüğü gibi, sol, anti-kapitalist, muhalif mücadele - adını ne koyarsanız koyun - özellikle ataerkilliği hedef almadığında da sona ermeyecek.
Bir başka deyişle ataerkillikle mücadele, eşitlik ve özgürlüğe dayalı insani bir sistemde yaşama mücadelesinin bir parçası olmak zorunda. ..”
Daha önce de yazmistim gene belirteyim,
bu konuda basarili bir kitap:
Toplumsal cinsiyet ve iktidar- R.W. Connell
Yazan:snowqueen Tarih: Oca 11, 2008 | Reply
@Suat Bey,
“şöyle bir yazi”nizi okudum, mutlu bir evliliginiz varmis, daha da mutlu olursunuz umarim.
fakat;
problem zaten bahsettiginiz rollerin herkese ayni kalipta uyamamasi.
“kadin”, “erkek” ve “birliktelik”(evlilik, iliski ne derseniz artik) kaliplarinin. uymasi da gerekmiyor.
Bu rollere karsi çikacagim diye ‘dürüstlük, ilgi’ gibi durumlari ’sevgi’nin önüne getiremeyen, sorumluluk almaktan korkan insanlardan bahsetmiyorum elbette.